Ç e ş i tl i Va k ı f v e D e rn e k l e r i l e İ ş b i rl i ğ i Prot okoller i Aracılığıy la Y ür üt ülen M üf redat D ışı Et kinlikler E Ğ İ T İ M D E Ç O Ğ U LC U LU K V E Ç O C U Ğ U N D İ N V E YA İ N A N Ç ÖZ G Ü R LÜ Ğ Ü AÇ I S I N DA N B İ R İ N C E L E M E Ders kitaplarında yansıması görülen bu anlayış, çeşitli mevzuat ve politika belgelerinde de sıkça yer bulan ve bu rapor kapsamında incelenen protokollerde ve etkinliklerde atıf yapılan “milli ve manevi değerlerimiz” vurgusundan bağımsız değildir. Başta Milli Eğitim Temel Kanunu olmak üzere eğitime ilişkin mevzuatın, Çocuk Hakları Sözleşmesi ve diğer ilgili uluslararası normlar ve standartlar ışığında gözden geçirilmesi ihtiyacı sürüyor.51 Yukarıda anılan konularla da ilişkili olan ve son yıllarda sıkça gündeme gelen “değerler eğitimi”, bu raporda incelenen protokollerin önemli bir bölümünün ana odağını oluşturan ya da temel bileşenlerinden biri olan bir alandır. Değerler eğitimi, çocuk gelişimi için önem atfedilen ve kapsadığı değerler ile içerdiği yöntemler bakımından uygulamaları çeşitlilik barındıran bir alandır. Değerler eğitimi kapsamında ele alınacak değerlerin evrensel olarak kabul edilir olması, bireylerin ve toplumların uyum içerisinde yaşamasında etkili olması beklenir. Dünyanın çeşitli ülkelerinde gerçekleştirilen araştırmalarda “değerler eğitimi” bu bağlamda tanımlanır.52 Eğitim sistemleri de farklı uygulamalarıyla çocukların belirtilen özelliklerdeki değerleri benimsemelerinde önemli role sahiptir. Türkiye’de “değerler eğitimi” bu adla ilk kez 2010 yılında dönemin Milli Eğitim Bakanı tarafından yayımlanan genelgeyle uygulamaya geçirilmiştir.53 Aynı yıl toplanan 18. Millî Eğitim Şûrası’na ait kararlarda değerler eğitiminin, eğitimin her kademesinde tüm dersler ve okul kültürü içerisinde yer verilmesi gereken bir konu olduğu belirtilmiş; bu konuda öğretmen, yönetici, öğrenci, aile ve çevrenin işbirliğinin sağlanması tavsiye edilmiştir.54 MEB tarafından yayımlanan ve dayanakları arasında 18. Millî Eğitim Şûrası kararları da bulunan değerler eğitimine ilişkin yönergede belirlenen değerlerin sevgi, sorumluluk, saygı, hoşgörü, duyarlılık, özgüven, empati, adil olma, cesaret, liderlik, nazik olmak, dostluk, yardımlaşma, dayanışma, temizlik, doğruluk, dürüstlük, aile birliğine önem verme, bağımsız ve özgür düşünebilme, iyimserlik, estetik duyguların geliştirilmesi, misafirperverlik, vatanseverlik, iyilik yapmak, çalışkanlık, paylaşımcı olmak, şefkat, merhamet, selamlaşma, alçakgönüllülük, kültürel mirasa sahip çıkmak, fedakarlık olduğu belirtiliyor.55 Sıralanan bu değerler bağlamında yapılacak eğitimin içeriği illerde kurulan komisyonların yetkisine bırakılmıştır. İl milli eğitim müdürlüklerinin yayımladıkları yönergeler doğrultusunda kurulan komisyonlar yıl boyunca işlenecek değerleri ve bu değerlere ilişkin eğitimlerin uygulanacağı takvimi belirleyip örnek programları okullara iletmişlerdir. Okullar da örnek programlara uygun olarak kendi planlamalarını uygulamaya geçirmişlerdir.56 15 Temmuz 2014 tarihinde MEB HBÖGM’nin Hizmet Vakfı ile imzaladığı işbirliği protokolüyle beraber değerler eğitimi uygulamalarında çeşitli vakıf ve dernekler aktif rol almaya başlamıştır.57 Protokolün “Giriş” bölümünde “yetişen neslin millî, ahlakî, insanî, manevî ve kültürel değerlerini benimseyen, koruyan ve geliştiren; ailesini, va51 52 53 54 55 56 57 İlgili saptamalar ve öneriler için bkz. ERG, 2017a. AÇEV ve ERG, 2016. MEB TTKB, 2010b. MEB TTKB, 2010a. İlgili şûraya ilişkin ayrıntılı değerlendirme için bkz. ERG (2010). 13.10.2014 tarih ve 4529464 sayılı Değerler Eğitimi Yönergesi’nden aktaran Gençkal Eroler, 2019. Gençkal Eroler, 2019. MEB HBÖGM’nin Hizmet Vakfı ile imzaladığı protokolün içeriğine dair ayrıntılı bilgi raporun dördüncü bölümünde yer alıyor. 24