Öte yandan Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamında, toplu
sözleşme prosedüründe uygulanan kimi süreler de uzatıldı. Bu, fiiliyatta toplu
sözleşme süreçlerinin bir anlamda askıya alınması anlamına geliyordu.
Kısaca özetlediğimiz sosyal paket kapsamındaki düzenlemeler, işçilerin gelir
kaybı telafisi konusunda beklentilerini karşılamaktan uzak kaldı. Doç. Dr. Aziz
Çelik’in, Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı verilerine dayanarak
yaptığı hesaplamalara göre, salgının başlangıcından Ağustos ayı başına kadar
ki 4,5 aylık dönemde, 6 milyon işçi ve işsize, İŞKUR ödenekleri, kısa çalışma,
ücretsiz izin -nakdi ücret- ve işsizlik ödeneklerini kapsayan 22,4 milyar nakdi
ödeme yapıldı. Ödemelerden yararlanan işçilere ayda ortalama 822 TL destek
sağlandı ki bu, 2020 yılı net asgari ücret tutarı olan 2300 TL’nin üçte biridir.83
Salgının ilk 4,5 aylık döneminde, salgın öncesinde 132 milyar TL’ye yakın
birikimi olan İşsizlik Sigortası Fonu’ndan (İSF) ancak 15-16 milyar civarında
azalma olduğu görülmektedir. Dolayısıyla İSF’nun elindeki birikimle
pandemide çok daha yüksek bir destek sağlama olanağı varken tercih
edilmediği görülmektedir.
Oysa pandemide Türkiye’de, yalnızca işsiz kalanlar değil çalışmaya devam
eden işçiler de telafi edilmesi gereken ciddi bir gelir kaybına uğramışlardır.
DİSK-AR tarafından kapsamlı bir saha çalışmasına dayalı olarak hazırlanan
“Covıd-19 İşçileri Nasıl Etkiledi?”84raporuna göre, araştırmaya katılan DİSK’e
bağlı sendikalara üye işçilerin yüzde 36’sı ücret ve gelir kaybı yaşadı, yüzde
40’ı daha ucuz besinlere yöneldi, işçilerin yüzde 25’ten fazlasının borçları arttı.
Bu veriler, Covid-19 sürecinde sendikal örgütlülük kapsamında olan işçiler için
bile gelir kaybı ve borçlanmanın, ciddi boyutta olduğunu göstermektedir.85
ILO’nun, İnsana Yakışır İş konseptinin hedeflerinden biri olan ”yeterli
83 https://www.birgun.net/haber/salgin-doneminde-yoksula-ve-isciye-verilen-destek-yeterli-mi-sosyal-koruma-kalkanigercekleri-310519
84 COVID-19 İŞÇİLERİ NASIL ETKİLEDİ?: Salgının Çalışma Yaşamına Etkileri - DİSK Üyesi İşçilere Yönelik Alan Araştırması Sonuçları http://disk.org.tr/wp-content/uploads/2020/07/DISK-COVID-19-Alan-Arast%C4%B1rmas%C4%B1Rapor-8-7-2020.pdf
85 COVID-19 İŞÇİLERİ NASIL ETKİLEDİ?: Salgının Çalışma Yaşamına Etkileri - DİSK Üyesi İşçilere Yönelik Alan Araştır-
Kaynak: DİSK Tekstil
sağlık hizmetlerine erişimi güvence altına alan çalışma
koşullarından yararlanma” ilkesi bağlamında, Türkiye işçileri
açısından ciddi hak ihlalleri yaşandı. Özellikle imalat sanayinde çalışan işçiler,
uzunca bir süre, salgının yayılmasına karşı tedbir amacıyla ilan edilen sokağa
çıkma yasaklarında bile özel izinlerle faaliyetine devam eden fabrikalarda
çalışmak durumunda bırakıldı. Bunun sonucunda da Covid-19’dan kaynaklanan
sağlık ve sosyal etkilere daha fazla maruz kalmış oldular. DİSK-AR tarafından,
bağlı sendikaların üyelerine ilişkin derlenen verilerle hazırlanan rapora göre,
salgın süresince, 535 DİSK üyesi işçiye Covid-19 pozitif tanısı konurken
işçilerdeki pozitif vaka oranı (binde 4,1), Türkiye ortalama pozitif vaka (binde
1,3) oranının 3,2 katı olduğu görülmektedir.86
İşçileri Sendikası
DİSK’e bağlı Tekstil Sendikası’nın Gaziantep temsilcisi olan Mehmet
Türkmen, kentteki fabrikalarda yaygınlaşan salgına dair, sosyal medya
paylaşımlarında bulunduğu için gözaltına alındı. Salgına rağmen fabrikalarda
işçilerin çalışmaya zorlandığını duyuran Türkmen, yerel bir haber sitesinde
hedef gösterildi, provokatörlükle itham edildi. Türkmen, yapılan bir ihbar
nedeniyle “halkı kin ve nefrete teşvik veya aşağılama” suçlamasıyla evinden
gözaltına alındı, savcılık ifadesinin ardından mahkemeye sevk edilmeye gerek
görülmeden serbest bırakıldı. Bununla birlikte sosyal medya paylaşımlarında
adı geçen fabrika, işçilerin eylemi üzerine, 15 gün süreyle üretimi durdurdu.
Mehmet Türkmen’in yaptığı açıklamalardan sonra, bölgede 10 kadar fabrika
üretime ara verip işçileri ücretli izne gönderdi.87
86 http://disk.org.tr/2020/04/covid-19-disk-raporunun-ucuncusu-yayinlandi/
ması Sonuçları http://disk.org.tr/wp-content/uploads/2020/07/DISK-COVID-19-Alan-Arast%C4%B1rmas%C4%B187 https://www.sessizkalma.org/defender/mehmet-turkmen/
Rapor-8-7-2020.pdf
74
OH A L REJİMİNDE İŞÇİLERİN KOLLEK TİF H A K L A RI
AV R U PA K Ö K E N L I / İ L I Ş K I L I İ Ş L E T M E L E R D E S E N D I K A L Ö R G Ü T L E N M E H A K L A R I
C O V I D -1 9 S A L G I N I N D A İ Ş Ç I H A K L A R I N I N V E İ H L A L L E R I N G E N E L D U R U M U H A K K I N D A Ö Z E T
75