organlardan birisi olan Sendika Özgürlüğü
Komitesi kararlarında da toplu pazarlık ve
toplu sözleşme hakkının çeşitli boyutları
vurgulanır. Komite, çeşitli tarihlerde verdiği
kararlarda özgür toplu pazarlık hakkının
sendikal örgütlenme özgürlüğünün zorunlu bir
unsuru olduğunu belirtmiştir. Toplu pazarlık
hakkını kullanacakların sınırlarını, kamu
görevlilerini de kapsayan, geniş bir çalışanlar
kesimi olarak belirlemiştir.
Toplu pazarlık ve toplu sözleşme hakkı,
Avrupa düzeyinde de güçlü bir hukuksal
temele dayanmaktadır. Gözden Geçirilmiş
Avrupa Sosyal Şartı›nın 6. maddesi,
toplu pazarlık hakkını ayrıntılı bir biçimde
düzenlemiştir. Sözleşmeyi imzalayan
devletlere, toplu pazarlık hakkının etkili
biçimde kullanılmasını sağlayacak
düzenlemeler yapmaları için çeşitli
yükümlülükler getirilmiştir.
Epere volest
quossumquam ex ex
enecestiatur aboratiist
ipsam excernatem
laborum sitectur aut
dolupta dunt facidest
ene coriasim.
Kaynak: ILO - (1940-1948 yılları arası
Uluslararası Çalışma Örgütü merkezi)
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 11.
maddesi, toplantı ve dernek kurma özgürlüğü
kapsamında sendika kurma ve sendikalara üye olma hakkını, temel haklar
arasında saymıştır. Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı da 5. maddesinde,
çalışanların örgütlenme hakkını güvence altına almıştır. ILO’nun 87 no’lu
Sendika Özgürlüğü ve Sendikalaşma Hakkının Korunması Sözleşmesi, bu
özgürlüğü ve kapsamını belirledikten sonra 11. maddesinde üye ülkeleri “…
çalışanların ve işverenlerin örgütleme hakkını serbestçe kullanmalarını sağlamak
amacıyla gerekli ve uygun bütün önlemleri almakla…“ yükümlü kılmaktadır.
ILO’nun 98 no’lu Örgütlenme ve Toplu Pazarlık Hakkı Sözleşmesi’nin 1. maddesi
de “İşçiler çalışma hususunda sendika hürriyetine zarar vermeye yönelik her türlü
ayrımcı davranışa karşı tam bir korumadan faydalanacaktır” der.
Görüldüğü üzere Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler, sendika
özgürlüğünü temel bir insan hakkı olarak kabul ederken üye ülkelere, bu
18
OH A L REJİMİNDE İŞÇİLERİN KOLLEK TİF H A K L A RI
AV R U PA K Ö K E N L I / İ L I Ş K I L I İ Ş L E T M E L E R D E S E N D I K A L Ö R G Ü T L E N M E H A K L A R I
özgürlüğün serbestçe kullanılmasını sağlamak amacıyla “gerekli bütün
önlemleri alma” ve sendikal nedenle ayrımcılığa karşı “tam bir koruma sağlama”
görevi vermiştir.
Sendika özgürlüğü, sadece işçilerin serbestçe sendika kurmaları veya kurulmuş
sendikalara serbestçe üye olabilmeleri hususlarını içermez. Sendika özgürlüğü
aynı zamanda kolektif anlamda sendikanın varlığını sürdürmesini, bunun için
örgütlenme faaliyetlerinde bulunmasını ve özellikle üyeleri adına işverenle toplu
pazarlık yapabilmesini de kapsar. Dolayısıyla işçilerin, sendikalara serbestçe
üye olabilmeleri ve bunun için sendikal feshe karşı korunması, hem bireysel
hem kolektif sendika hakkının korunması amacına hizmet eder. Nitekim AİHM de
kararlarında sendikaların sesini duyurabilme ve üyeleri adına söyleyeceklerinin
dinlenmesini hak olarak kabul etmektedir.6
6 Astarlı, Muhittin., “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Sendika Hakkının Etkili Korunmasına İlişkin Tek Gıda İş Sendikası/
Türkiye Kararı ve Türk Hukuku Bakımından Çıkarımlar”, Çalışma ve Toplum, 2019/2
O H A L’ I N H U K U K I Ç E R Ç E V E S I V E S I N I R L A R I
19