CDL-AD(2019)017rev
- 74 -
206. Gözlemcilerin tanınması. Gözlemciler, bir toplantıdaki katılımcılardan ayrılabilmeleri
için bazı kimlik tespit araçlarına sahip olmalıdır. Bu, tanınmayı sağlayacak bir tür giysi giymek
gibi oldukça somut bir şekil alabilir veya gözlemcilerin talep üzerine üretilebilen bir kimlik kartı
taşımasını gerektirebilir veya bunların her ikisini de kapsayabilir.
207. Toplantıların bağımsız olarak izlenmesini koruma ve kolaylaştırma görevi.
Toplantıların izlenmesi ve barışçıl toplanma özgürlüğünün kullanılması bağlamında bireylerin
ve grupların özgürce faaliyet göstermelerine izin verilmelidir. Devlet yetkilileri, bir toplantının
gerekli bildirim şartlarına uyup uymadığına veya barışçıl olup olmadığına bakılmaksızın, izleme
faaliyetlerini engellememelidir.397
208. Dağılma emirleri. Gözlemciler, bir toplantının katılımcıları değil, yalnızca gözlemcileridir.
Dolayısıyla, prensip olarak, toplantı katılımcılarına dağılmaları için yöneltilen emirler, (kişisel
güvenlikleri tehlikeye girmedikçe) gözlemcileri bölgeyi terk etmeye zorlamamalıdır.398
Gözlemcilerin kolluk operasyonunu gözlemlemeleri ve kaydetmeleri, fiziksel olarak hala orada
bulunmaları (istisnai şekilde) kolluk kuvvetlerinin işlerini yapmasını önemli ölçüde
engellemediği veya sekteye uğratmadığı sürece engellenmemelidir. Böylesi durumlarda,
gözlemcilere açık talimatlar verilmeli ve dağılmaları için yeterli zaman tanınmalı, ayrıca
gözlemciler etkinliği gözlemlemeye devam edebilecekleri güvenli bir yere yönlendirilmelidir.
Gözlemciler yasal bir dağılma emrine uymayı reddederse, kolluk görevlileri orantılı bir şekilde
yanıt verebilir.399
209. Gözlemci kategorileri. Bilinçli toplumsal tartışmalara katkıları nedeniyle 'toplumsal
gözlemci' görevini yerine getiren sivil toplum aktörlerinin halka açık toplantıları izleme
özgürlüğü teminat altına alınmalıdır.400 Bağımsız izleme; bireyler, yerel STK'lar, insan hakları
savunucuları,401 ulusal insan hakları kurumları, uluslararası insan hakları kuruluşları veya
hükümetler arası kuruluşlar (Avrupa Konseyi, AGİT/DKİHB veya BM, özellikle de İnsan Hakları
Yüksek Komiserliği ve özel tematik raportörler) tarafından gerçekleştirilebilir.402 İdeal olarak,
izleme ekipleri farklı geçmişlere sahip olmalı ve aralarında toplumsal cinsiyet dengesi
bulunmalıdır.
Ayrıca bkz. Özel Raportörlerin ortak raporu (2016), BM Dok. A/HRC/31/66, a.g.e., not 52, paragraf 70.
Bkz. Pentikäinen / Finlandiya (2015), a.g.e., not 346, paragraf 95-115.
399 a.g.e.
400 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, sivil toplumun kamu işlerinin tartışılmasına yaptığı önemli katkıyı defalarca kabul etmiştir.
Örneğin bkz. Steel ve Morris / Birleşik Krallık, Başvuru No. 68416/01, 15 Şubat 2005, paragraf 89: “… demokratik bir toplumda,
küçük ve gayri resmi kampanya grupları bile, ... faaliyetlerini etkili bir şekilde sürdürebilmeli ve… bu tür grupların ve ana akımın
dışındaki bireylerin kamu yararına olan konularda bilgi ve fikirleri yayarak kamuoyu tartışmalarına katkıda bulunmasını sağlamada
güçlü bir kamu yararı vardır…” Ayrıca bkz. Társaság a Szabadságjogokért / Macaristan (2009), a.g.e., not 380, paragraf 36; bu kararda,
Macaristan Medeni Özgürlükler Birliği'nin bir 'sosyal gözlemci' rolü oynadığı kabul edilmiştir. Ayrıca karşılaştırınız: DKİHB İnsan
Hakları Savunucularının Korunmasına İlişkin Kılavuz, (DKİHB: Varşova, 2014), paragraf 62: “İnsan hakları savunucuları ve onların
örgütleri, her demokraside çok önemli bir gözlemci rolü oynarlar ve bu nedenle, halka açık toplantıları özgürce gözlemlemelerine izin
verilmelidir”; Glik / Cunniffe, 655 F.3d 78 (1. Daire, 2011) (Özel bir kişinin polisin davranışlarını videoya kaydetmesinin, ifade ve
basın özgürlüğünün bir parçası olduğunu belirtir). Ayrıca bkz. Fordyce / Seattle Şehri, 55 F.3d 436, 439 (9. Daire, 1995).
401 Bu tür izleme raporlarının bazı örnekleri arasında, "Breakdown of Trust – A Report on the Corrib Gas Dispute" (Güvenin Dağılması
Corrib
Doğal
Gaz
Anlaşmazlığı
Hakkında
Bir
Rapor),
Frontline,
2010;
Şu
adresten
ulaşılabilir:
<http://www.frontlinedefenders.org/node/2527> ve “Freedom of Assembly: Review of the Situation, Russia 2008" (Toplanma
Özgürlüğü: Durumun Gözden Geçirilmesi, Rusya 2008), Demos Merkezi, Gençlik İnsan Hakları Hareketi, Hukuk Davaları Hareketi
GROZA ve Bölgelerarası İnsan Hakları Grubu; Şu adresten ulaşılabilir <http://article20.org>. Ayrıca bkz. "Korumanın Sağlanması İnsan Hakları Savunucularına İlişkin Avrupa Birliği Kılavuz İlkeleri", AB Konseyi (Dışişleri), 2008: "İnsan hakları savunucuları,
evrensel olarak tanınan insan haklarını ve temel özgürlükleri destekleyen ve koruyan bireyler, gruplar ve toplum organlarıdır. İnsan
hakları savunucuları, medeni ve siyasi hakların geliştirilmesi ve korunmasının yanı sıra ekonomik, sosyal ve kültürel hakların
geliştirilmesi, korunması ve gerçekleştirilmesini talep eder. İnsan hakları savunucuları ayrıca yerli topluluklar gibi grupların
üyelerinin haklarını destekler ve korur. Tanım, şiddet uygulayan veya şiddet propagandası yapan kişileri veya grupları kapsamaz."
Genel Sekreterin İnsan Hakları Savunucuları Özel Temsilcisi Hina Jilani tarafından sunulan rapora bakınız, BM Dok. A/HRC/4/37, 24
Ocak 2007, paragraf 29. Ayrıca bkz. "AGİT Bölgesinde İnsan Hakları Savunucuları: Zorluklar ve İyi Uygulamalar", AGİT, 2008.
402 Örneğin bkz. "Genel Sekreterin insan hakları savunucuları hakkında notu: İnsan haklarının teşvik edilmesi ve korunması: insan
hakları ve temel özgürlüklerden etkili bir şekilde yararlanmayı artırmak için alternatif yaklaşımlar dahil olmak üzere insan hakları
sorunları", (A/62/225 Altmış saniyelik oturum) paragraf 91-92; Nisan 2006'da Nepal'deki protestolar sırasında İnsan Hakları Yüksek
Komiserliği'nin (OHCHR) yürüttüğü izleme rolüne ilişkin: “OHCHR izleme rolü, insan hakları ihlallerini kontrol altına almak ve hesap
verebilirlik amacıyla, meydana gelen ihlalleri belgelemek açısından temel olarak kabul edilmiştir." Ayrıca bkz. İnsan Hakları Yüksek
Komiserliği, "Nisan protestoları: demokratik haklar ve aşırı güç kullanımı, OHCHR Bulguları-Nepal'in izleme ve soruşturmaları",
Katmandu, Eylül 2006.
397
398