- 73 -
CDL-AD(2019)017rev
203. Devlet makamlarının hesap verebilirliği. Kolluk görevlilerinin davranışı, yargı
kontrolüne tabi olmalı ve kolluk görevlileri, güç kullanımını ve kolluk davranışını düzenleyen
her türlü norm ihlalinden sorumlu tutulmalıdır.393 Basın temsilcilerine şiddet uygulanması
durumunda, diğer tüm olası yasa dışı güç kullanımlarında olduğu gibi, kapsamlı ve bağımsız bir
soruşturma yürütülmeli ve eğer gerekliyse iddianame hazırlanmalıdır. Netice itibarıyla
"gazetecilere ve diğer basın çalışanlarına karşı işlenen suçların faillerini adalet önüne çıkarmak
için tüm gerekli adımlar atılmalıdır."394 Buna ek olarak, devletler, basın çalışanlarına karşı şiddet
içeren eylemlerde bulunan kolluk görevlileri için, henüz yapmamışlarsa, mesleki yaptırımlar
oluşturmalıdır.
2. Toplantıların bağımsız şekilde izlenmesinin kolaylaştırılması
204. Toplantıları izleme hakkı. Halka açık bir toplantıyı gözlemlemek için fiziksel olarak orada
bulunma hakkı, bilgi alma ve vermeye yönelik genel insan hakkının bir parçasıdır (ifade özgürlüğü
hakkının doğal bir sonucudur).395 Ayrıca, bir toplantı hakkında basında ve diğer mecralarda çıkan
haberler, toplantı organizatörleri ve katılımcılarının mesajlarını iletmeleri için önemli bir unsur
olabilir ve dolayısıyla toplantıları izleme ve raporlama imkanı barışçıl toplanma özgürlüğü
hakkının önemli bir parçasını oluşturur. Bu Kılavuzda geçen gözlemci ifadesi, asıl amacı halka açık
toplantılarda gerçekleştirilen eylemleri ve etkinlikleri gözlemlemek ve kaydetmek olan, toplantı
katılımcısı olmayan üçüncü taraf bireyler veya gruplar anlamına gelir. Halka açık toplantıların
izlenmesi, bu tür etkinlikler sırasında hem katılımcıların hem de kolluk kuvvetlerinin faaliyetleri
hakkında hayati bir bağımsız bilgi kaynağı sağlar ve kolluğun hesap verebilirliğini sağlamaya
yardımcı olur. Gözlemciler, daha genel insan hakları ihlalleri bakımından toplantıları
gözlemlemenin yanı sıra, ideal olarak kolluk kuvvetleri tarafındaki olası ayrımcı davranışlara da
dikkat etmeli ve özellikle risk altında olduğu düşünülen gruplara ve bireylere özel koruma
sağlanıp sağlanmadığını değerlendirmelidir.
205. Etik konular. Toplantıları izlemenin amacı, barışçıl toplanma özgürlüğünün pratikte
güvence altına alınmasını sağlamak ve genel olarak insan haklarına saygıyı ve bu hakların
korunmasını artırmak olmalıdır. Bu bağlamda gözetmenler, tüm tarafların insan haklarına saygı
göstermeli ve 'zarar vermemeyi' hedeflemelidir. Gözlemciler her zaman hukuka saygı göstermeli
ve faaliyetleri boyunca bağımsızlıklarını ve tarafsızlıklarını korumaya çalışmalıdır. AGİT/DKİHB,
toplanma özgürlüğünün izlenmesi için bir el kitabı ve eğitim programı geliştirmiştir. Bu
bağlamda, söz konusu materyaller, potansiyel gözlemciler için iyi uygulama örneklerinin yanı
sıra faydalı bir rehberlik sunabilir.396 Bu el kitabı, aynı zamanda, gözlemciler için bazı temel etik
konuları vurgulayan ve bunlara açıklık getirmeye çalışan Toplanma Özgürlüğü Gözlemcileri
Davranış Kurallarını içerir. Bu ayrıca toplantı sürecine müdahale etmeme ilkesini, sonuçları ilk
elden gözlemlere veya açık veya ikna edici gerçeklere ya da kanıtlara dayandırma ihtiyacını,
medya ile sınırlı iletişimi, kişisel güvenliği sürdürmeyi, bir gözlemci olarak her zaman kendisini
açık bir şekilde tanıtmayı ve kişisel takdir yetkisi ile profesyonel davranışı üst düzeyde
sürdürmeyi kapsar. Bağlayıcı olmamakla birlikte, bu Davranış Kurallarının amacı, izleme
kuruluşlarının nihai raporlarının ve beyanlarının geçerliliğinden ve etkinliğinden hiçbir şekilde
ödün verilmemesini sağlamalarına yardımcı olmaktır.
Bkz. Najafli / Azerbaycan (2012), a.g.e., not 369, paragraf 39.
1253. Bakan Yardımcıları toplantısında, 13 Nisan 2016 tarihinde Bakanlar Komitesi tarafından kabul edilen, gazetecilik ile
gazetecilerin ve diğer basın çalışanlarının güvenliğinin korunmasına ilişkin olarak Üye Devletlere yönelik Bakanlar Komitesi Tavsiye
Kararı No. CM/Rec(2016)4.
395 Bkz. diğerlerinin yanı sıra, Castells / İspanya (1992), a.g.e., not 366, paragraf 43; Pentikäinen / Finlandiya (2015), a.g.e., not 346,
paragraf 107; Ayrıca bkz. Glik / Cunniffe, 655 F.3d 78 (1. Daire, 2011) (özel bir kişinin polisin davranışlarını videoya kaydetmesinin,
ifade ve basın özgürlüğünün bir parçası olduğuna dikkat çeker). Ayrıca bkz. Fordyce / Seattle Şehri, 55 F.3d 436, 439 (9. Daire, 1995)
ve Martin / Struthers Şehri, 319 US 141, 146-147 (1943) (Bu kararda mahkeme şu ifadeleri kullanmıştır: "Her vatandaşa bilgiyi her
neredeyse almak istiyorsa dağıtmak, özgür bir toplumun korunması açısından o kadar açık bir şekilde hayati önem taşır ki bilginin
dağıtılmasına ilişkin zaman ve yönteme dair makul polis ve sağlık düzenlemeleri bir kenara bırakıldığında, bu uygulamanın tamamen
korunması gerekir."). Ayrıca bkz. Özel Raportörlerin Ortak Raporu (2016), A/HRC/31/66, a.g.e., not 52, paragraf 68.
396 Daha fazla bilgi için bkz. AGİT-DKİHB Barışçıl Toplanma Özgürlüğünün İzlenmesi El Kitabı (DKİHB, Varşova, 2011).
393
394