CDL-AD(2019)017rev
- 48 -
Kamu düzeniyle ilişkili gerekçelerin, kaçınılmaz bir şekilde şiddet içeren davranışları önlemek
bakımından bir fayda içerdiği anlaşılmalıdır.255 Öte yandan, bir toplantının içeriği veya
düzenlenme tarzının başkalarını kızdırması, gücendirmesi, şok etmesi veya rahatsız etmesi ya
da bu tür bir toplantının günlük yaşamda bazı geçici aksamalara neden olabilecek olması veya
bir kamusal alanın estetik görünümünü etkileyebilecek olması, tek başına kamu düzeninin
bozulması anlamına gelmez. Bu nedenle, küçük, ara sıra gerçekleşen veya münferit şiddet
olaylarının baş gösterme olasılığı nedeniyle getirilen önceki kısıtlamaların orantısız olması
muhtemeldir.256
140. Suçun önlenmesi.257 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, AİHS'nin "Kamu yetkililerinin, bilgi
sahibi oldukları veya bilmeleri gereken suçları önlemek için yetkileri kapsamında makul adımlar
atmalarını şart koştuğunu" kaydetmiştir. Aynı zamanda Mahkeme, bunun “bir devletin, bireyleri bir
kişinin suç niteliğindeki davranışlarından o kişinin Sözleşme kapsamındaki haklarını ihlal eden
tedbirler vasıtasıyla korumasına izin vermediğini” tespit etmiştir.258 Dolayısıyla bireysel haklara
yönelik önleyici kısıtlamalar, yalnızca bir suçun işleneceğine dair açık ve mevcut bir tehlikenin
olduğu istisnai durumlarda uygulanabilir. Devletler, bir bireyin barışçıl toplanma hakkı özgürlüğünü
olumsuz etkileyen önleyici müdahalelerin, bu müdahalelerin yapılmaması durumunda söz konusu
bireyin ciddi boyutta, "somut ve belirli"259 (örneğin, fiili şiddet veya ciddi suç fiili teşkil eden) bir suç
işleyeceğine dair objektif kanıtlara dayandığından daima emin olmalıdır. Dolayısıyla önleyici
müdahaleler; bir kuruluşa üyelik, bireyin dahil olmuş olabileceği daha önceki etkinlikler veya bir
kişinin bir suç işleyebileceğine dair genel şüphe gibi faktörlere münhasıran dayanmamalı,
"yetkililerin kötü niyet içeren ya da aldatıcı davranışlarını" içermemelidir.260 Bu müdahaleler daha
ziyade ve yalnızca toplantıları aksatacak suç faaliyetleriyle başa çıkmak için yapılmalıdır.261 Ayrıca
devletler, barışçıl toplanma hakkının (veya bu hakkın belirli biçimlerinin) kullanımını suç
saymamalıdır. Ceza hükümleri, bu tür suçları önlemek amacıyla bir toplantıyı kısıtlamak veya
yasaklamak için bir bahane olamaz. Bu, örneğin, toplantıların usulüne uygun olarak bildirilmediği
durumlarda idari yönetmelikler için de geçerlidir.
141. Sağlığın korunması. Kısıtlamalar, bir toplantıya katılanların ya da başkalarının
sağlığının ciddi biçimde tehlikeye girmesi ya da girme riski bulunması durumunda zaman zaman
haklı görülebilir.262 Bu nedenle, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Cisse / Fransa (2002)
davasında verdiği kararda, yetkililerin müdahalesi, protestocuların açlık grevi sırasında kritik
bir aşamaya geldiği ve sağlıksız koşullarda hapis tutulduğu dikkate alındığında sağlıkla ilişkili
nedenlerden ötürü haklı bulunmuştur. Ancak, açlık grevinin protesto stratejisinin bir parçasını
oluşturduğu durumlarda bile, yetkililerin ön alarak bütün toplantıyı dağıtması için böyle bir
Hakları Komitesi Görüşleri (Esas Hakkında) Nikolai Alekseev / Rusya Federasyonu (1873/2009), 2 Aralık 2013, BM Dok.
CCPR/C/109/D/1873/2009, paragraf 9.6: “[...] şiddet içeren bir karşı gösterinin gerçekleşmesine dair belirtilmemiş ve genel bir risk
veya yetkililerin bu tür bir şiddeti önleyememesi veya etkisiz hale getirememesi ihtimali, bir gösteriyi yasaklamak için yeterli değildir.
Taraf Devlet, somut davada Komiteye, yazarın grev gösterisine toplumun fertleri tarafından "olumsuz tepki" verilmesinin şiddet
içereceği veya polisin görevini gerektiği gibi yerine getirmesi durumunda bu tür şiddeti önleyemeyeceği iddiasını desteklemek için
herhangi bir bilgi vermemiştir."; ayrıca bkz. Makhmudov / Rusya (2007), a.g.e., not 230. Ayrıca bkz. Fáber / Macaristan davası,
Başvuru No. 40721/08, 24 Temmuz 2012 tarihli karar, Paragraf 44 (kamu düzenini sürdürmeye ve başkalarının haklarını korumaya
yönelik meşru amaçlarla ilgili olarak), Mahkeme şunu ifade etmiştir: “Devletin takdir yetkisinin uygulanmasında, benzer olaylarda
geçmişte yaşanan şiddetin ve bir karşı gösterinin hedeflenen gösteri üzerindeki etkisi, yetkililer bakımından iki grup arasındaki
şiddetli çatışma tehlikesi dikkate alındığı ölçüde ilişkili hususlardır”(bkz. Öllinger, yukarıda anılan kısım, § 47). Geçmişte yaşanan
kargaşayla ilgili deneyimler, somut davada olduğu üzere, durumun, yetkililerin, polisin varlığının iki toplantıyı birbirinden ayırması
ve polis müdahalesini gerektiren benzer olaylarda şiddet geçmişi olsa bile yeterli derecede koruma sağlanması gibi önleyici tedbirler
almasına izin verdiği hallerde daha az bağıntılıdır.
255 Gün ve Diğerleri / Türkiye , (2013),a.g.e., not 113, paragraf 49-50.
256 Birleşik Makedonya Örgütü Ilinden ve Ivanov / Bulgaristan (No. 2) , Başvuru No. 37586/04, 8 Ekim 2011), paragraf 134.
257 AİHS Madde 11(2) 'kargaşanın veya suçun önlenmesinden' söz ederken, MSHUS Madde 21 suçun önlenmesinden meşru bir amaç
olarak özellikle bahsetmez.
258 Schwabe ve MG / Almanya (2011), a.g.e., not 63, paragraf 85.
259 Shimovolos / Rusya, Başvuru No. 30194/09, 21 Haziran 2011, paragraf 55.
260 Hakobyan ve Diğerleri / Ermenistan, Başvuru No. 34320/04, 10 Nisan 2012, paragraf 122; Saghatelyan / Ermenistan, Başvuru No.
23086/08 20 Eylül 2018, paragraf 242-243.
261 R (Laporte başvurusu üzerine) / Gloucester Emniyet Müdürü (2006) UKHL 55, paragraf 15.
262 Manfred Nowak'ın MSHUS ile ilgili yorumu, spesifik bir örnek olarak (halk sağlığı açısından) 'doğa koruma veya su koruma
alanlarının' yakınında gerçekleştirilen veya bu alanlardan geçen toplantılardan bahsetmektedir. Bkz. Nowak, a.g.e., not 44, s. 493.