Uluslararası Ayrımcılık Konferansı
İnanç özgürlüğünün kolektif boyutunun içeriğinin en geniş haliyle
ifade edildiği belge 1981 tarihli BM Din veya İnanca Dayanan Her Türlü
Hoşgörüsüzlüğün ve Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılmasına Dair Bildiri’dir. Özellikle Madde 6 din veya inanç özgürlüğünün kolektif boyutu
içinde korunan eylemlere geniş bir şekilde yer verir:
Düşünce, vicdan, din veya inanç özgürlüğü bu bildirinin birinci
maddesine uygun olarak ve birinci maddenin üçüncü fıkrası hükümleri çerçevesinde, başka özgürlüklerin yanında aşağıdaki özgürlükleri de
içerir:
a) Bir din veya inanç ile bağlantılı olarak, ibadet etme veya toplanma ve bu amaç için gerekli yerleri kurma ve kullanma;
b) Gerekli vakıf veya insancıl amaçlı kurumlar kurma ve bunları
işletme;
c) Bir dinin veya inancın törenlerine veya geleneklerine ilişkin gerekli araçları ve materyalleri yeterli ölçüde yapma, alma ve kullanma;
d) Bu alanla ilgili yayımları yazma, yayımlama ve dağıtma;
e) Bir din veya inancın öğretimini, bu amaçlar için uygun yerlerde
yapma;
f) Bireylerden ve kurumlardan gönüllü mali yardım vermelerini isteme ve alma;
g) Bir dinin veya inancın gerekleri ve standartları bakımından uygun olan liderleri yetiştirme, atama, seçme ve yerini alacak olanı
belirleme;
h) Bir kimsenin dininin veya inancının kurallarına uygun olarak
dinlenme günlerine ve bayram tatillerine ve törenlerine uygun davranma;
i) Ulusal ve uluslararası düzeyde, din ve inanç konularında bireyler
ve topluluklarla iletişim kurma ve sürdürme
Kolektif boyutla ilgili olarak dikkat çeken bir nokta da normatif
taleplerin yani din veya inanç özgürlüğünün kolektif boyutunu insan
hakları yükümlülükleriyle uyumlu bir şekilde koruma zorunluluğunun
devletler açısından önemli bir güçlük oluşturmasıdır. Çünkü tarihsel
olarak, henüz insan haklarına ilişkin yükümlülüklerin bağlayıcılığı yok188