Ayrımcılığı İspatlamak: Güçlükler ve Olanaklar
bazı ihtimaller üzerinde durulmak istenmiştir. Bu nedenle de yaygın olarak kullanılan bazı yöntemler beş başlık altında incelenmiştir.
1. Farklı Muamele Çalışmaları (Disparity Studies)
Ayrımcılık iddiaları bir birey ya da grubun rastlantısal olmaksızın belli
temellere dayalı olarak farklı muameleye maruz kaldığı iddiasını içerir.
Bu nedenle de farklılığın tespiti ve bu farklılığın rastlantısal olmadığının
ispatı gerekir. Farklılık çalışmaları olarak da çevrilebilecek bu ispat yöntemi istatistiksel olarak bir karşılaştırma yapılmasına dayanır ve karşılaştırma sonucunun rastlantısal olma olasılığının değerlendirilmesini içerir;
bu bakımdan yöntem bir olasılık istatistiği görünümündedir. Bu teknik
özellikle işe alımlarda, terfilerde eşitsizlik, cinsiyete dayalı şiddet, ekonomik alanda ırk ayrımcılığı, kamu hizmetlerinin sunulmasında ayrımcılık
durumlarında işe yarayabilecektir. Bu yöntemde karşılaştırma için bir referans noktası, bir de ayrımcılığa uğrayan/etkilenen gruba ilişkin veriler
kullanıldığından bu verilerin doğru seçilmesi son derece önemlidir.
Olasılık hesabı için istatistiksel olarak çeşitli ölçüm yöntemleri mevcuttur4 ve bunlardan hangisinin kullanılacağına karar verilirken çokdisiplinli bir yaklaşımla hareket edilmesi gerekir. ABD’de 1989 tarihli Croson
davası bu tür istatistiksel olasılık verilerinin kullanımı bakımından erken
tarihli ve önemli bir örnektir. %50 nüfusun siyahi olduğu bir yerleşim
yerinde belediyenin sözleşmecilerinin sadece 0.67’sinin siyahi olmasına
dayandırılan davada Mahkeme karşılaştırma için referans alınan tüm nüfusun değil, sözleşmeci olmaya aday ve koşulları sağlayan siyahiler ile
sözleşmecilerdeki oranın değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle davayı
kabul etmemiştir. Yine ABD’den başka bir örnekte de (1988 EEOC v Sears,
Roebuck & Co. Case) bir şirkette kadınların komisyonsuz işlerde istihdam
edilerek ayrımcılığa uğradığı iddialarında Eşit İstihdam Fırsatı Komisyonu (The Equal Employment Opportunity Commission) bunu ispatlamak
için belli yıllar arasında 33 dükkândan gelen ve reddedilen satış elemanı
4 Bunlar hakkında kısa bir bilgi için bkz. Julie Lee ve Caitlin Liu, “Measuring Discrimination in
the Workplace: Strategies for Lawyers”, The University of Chicago Law School Roundtable, V. 6/1,
1999, s. 199-200.
85