III. Uluslararası Kriterlere Detaylı Bakış 28. Uluslararası insan hakları norm ve standartları özgür ve gerçek seçimler için bir takım temel kriterler içermektedir. Bu bölümde, bahsi geçen kriterler detaylı bir şekilde gözden geçirilecektir. A. Özgür Seçimler 1. Özgür seçimlerin özü: halkın iradesi 29. Seçimlerin “özgür” olup olmadığına dair nihai gösterge, ilgili nüfusun siyasi iradesini tam olarak ifade etmesine ne ölçüde izin verildiğidir. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (Md. 21 (3)) göre, meşru kamu otoritesinin temeli halkın iradesidir. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi de benzer bir şekilde herkesin doğrudan veya özgür bir şekilde seçilmiş temsilcileri aracılığıyla kendi ülkesinin yönetiminde yer alma hakkına sahip olduğunu belirtmektedir (Md. 21 (1)). Bu hak, Kişisel ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’nin 25. Maddesindeki (a) benzer bir hükümde de yer almaktadır. İnsan Hakları Komitesi bu hükmün “halkın rızasına dayalı demokratik bir yönetimin özünde yattığını” düşünmektedir”32 ve herhangi bir seçim sisteminin, seçmenlerin iradesini özgür bir şekilde ifade edebilmesini garanti etmesi ve sağlaması gerektiğini belirtmiştir.33 Engelli Kişilerin Haklarına Dair Sözleşme de engelli kişilerin diğer kişilerle eşit bir şekilde siyasi katılma hakkından yararlanmasını (Md. 29 (a)) ve engelli kişilerin seçmen olarak iradelerini özgür bir şekilde ifade etmelerini (Md. 29 (a) (iii)) taahhüt etmektedir. 30. Ek olarak, Kişisel ve Siyasi Haklara ilişkin Uluslararası Sözleşme ve Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi, kendi kaderini tayin hakkı gereğince tüm insanların kendi siyasi statülerini özgürce belirleme hakkına sahip olduğunu belirtmektedir (ortak Md. 1). Birleşmiş Milletler Antlaşması da kendi kendini yönetmeyen ve vesayet bölgeler başta olmak üzere, benzer endişeleri yansıtmaktadır. Antlaşma kendi kendini yönetmeyen bölgelerdeki halklara özgür siyasi kurumlar geliştirmeleri için yardım etmeyi şart koşmaktadır (73. Madde (2)). 32. İnsan Hakları Komitesi, genel yorum No. 25 (1996), para. 1. 33. CCPR/C/LAO/CO/1, para. 37. Ayrıca bkz. CCPR/CO/79/GNQ, para. 12. 13