ADALETE ERIŞIM İÇIN DESTEK MEKANIZMALARI
me ilişkin bir başka bariyer, mağdur sıfatıyla tanık olamamak bakımından
da karşımıza çıkabiliyor. Bu konuya ilişkin bir kararında Komite, kendi
sakatlanmasına sebebiyet veren bir kazaya ilişkin mağdur sıfatıyla dinlenemeyen ve bu yüzden kendi davasında kendisine yer verilmeye bir kişiyle ilgili hem 12. hem de 13. maddenin ihlali kararına varıyor.14 Örneğin
Azerbaycan, engelli kişilerin evden yapabilecekleri tanıklığa ilişkin yeni
bir düzenleme kurgulama yoluna gitmiş. ABD, Arjantin ve Avustralya’da
da benzer düzenlemeler var. Kanada bu konuda zihinsel engelli kişilerin
tanıklığını yalnızca herkese uygulanan “doğruyu söylemeye ilişkin verecekleri bir söz”e dayalı olarak kabul etmeye başlamış; yani ayrıca ayrımcı
nitelikte olan bir kapasite testine gerek kalmaksızın.15
Adalete erişimde akla gelebilecek bir diğer konu, mahkeme kararlarının paylaşımı; bu kararların farklı bilişsel ve duyusal kapasitedeki
insanlar bakımından kolay okunup anlaşılır olması. Kolombiya ve Meksika anayasa mahkemeleri bu konuda kararlara imza atmış.
13. madde, yalnızca adaletin konusu ve faydalanıcısı olmak bakımından değil, adaletin uygulayıcısı olmak bakımından da önem taşıyor.
Örneğin Almanya’da yüksek hâkimlik ve mahkeme pozisyonları da dahil olmak üzere hâkimlik yapabilen yetmişe yakın görme engellinin var
olduğu, Peru’da yakın zamanda görme engelli kişilerin hâkim ve savcılık sınavına girebilmesi için gerekli düzenlemelerin yapıldığı belirtilmiş.
Yine Türkiye bakımından oldukça büyük bir eksiklik burada da kendini
gösteriyor.16
Son olarak kısa bir not düşmek gerekirse, 13. madde şüphesiz hem
eşitlik ilkesi hem de ayrımcılık yasağını ele alan maddelerle de el ele
yürüyen bir ilke; aynı şekilde ifade özgürlüğünü düzenleyen maddeyle.
Burada çifte dezavantajlı gruplar akla gelebilecek ilk örnek. Örneğin aile
desteğine bağımlı engelli bir kadının aile içinde maruz kalabileceği bir
şiddet ya da istismar vakasında kendisini ne derece ifade edebileceği,
14
15
16
CRPD/C/18/D/2015
A/HRC/37/25
5614 sayılı Hakim ve Savcılar Kanunu’nda yer alan ifadeye göre, hakimlik ve savcılık mesleğine kabul olmak için gereklerden biri de “Hakimlik ve savcılık görevlerini sürekli olarak yurdun her yerinde yapmasına engel olabilecek vücut ve akıl hastalığı veya engelliliği, alışılmışın
dışında çevrenin yadırgayacağı şekilde konuşma ve organlarının hareketini kontrol zorluğu
çekmek gibi engeli bulunmamak”
95