BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ A- TİHEK’in Yetkileri ve Sorumlulukları Mevzuat 1. TİHEK Kanunu, Kurumun görev alanları arasında “kurumların devletlerin uluslararası insan hakları sözleşmelerine taraf olmasını ve bunların hayata geçirilmesini sağlaması”; “kurumların devletlerin, insan hakları sözleşmelerinden kaynaklı yükümlülükleri gereği BM veya bölgesel hükümetlerarası kuruluşlara sunması gereken raporlarla ilgili olarak gerekli olduğu durumlarda bağımsızlıkları doğrultusunda bir konuya ilişkin görüş bildirmesi”; “nefret söylemi ile mücadele”, “çeşitliliğin ve toplumda mevcut olan farklı gruplara mensup kişiler arasındaki iyi ilişkilerin geliştirilmesi”, “toplumda çeşitlilik ve karşılıklı anlayış konusunda farkındalık çalışmaları yürütülmesi ayrımcılığa maruz kalan grupların kuruma güven duymalarını sağlamaya dönük çalışma yürütülmesi”, “olumlu eylemlere teşvik etmek ve desteklemek” ve “düzenli olarak bağımsız kamuoyu araştırmaları yürütme ve ayrımcılıkla ilgili yeterli ve doğru niceliksel ve niteliksel veri toplama” görevlerine yer vermemiştir. 2. Ayrımcılık temelleri açısından da TİHEK Kanunu md. 3(2)’de açık uçlu bir yaklaşım benimsenmemiş ve toplumsal cinsiyet, cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği temellerine yer verilmemiştir. 3. Kanun toplumsal cinsiyet perspektifine göre kaleme alınmamıştır. 4. Kurumun görev ve sorumluluk alanı, Kurumun etkili bir faaliyet yürütmesini engelleyebilecek düzeyde geniştir. 5. Kurumun, mağdurların rızasının bulunduğu durumlarda idare ve yargı organları önünde mağdurları temsilen idari ve yargısal usulleri harekete geçirme ve bu usullerde yer alma, ayrımcılık vakalarını kendi adına idari ve yargısal makamalar önüne taşıma ve amicus curiae, üçüncü taraf veya uzman gibi herhangi bir sıfatla idari ve yargısal süreçlere katılma yetkisi bulunmamaktadır. Uygulama 1. Kurumun görev alanında yer alan birçok konuda kayda değer bir çalışması bulunmamaktadır. 2. Kurumun yürütme organının ülkenin belirli bir kısmında ortaya çıkan insan hakları ihlallerine dikkatini çeken, bu tür durumlara son verecek girişimler için teklifte bulunan ve gerektiğinde, hükümetin konumu ve vermesi gereken tepki konusunda açıkladığı bir görüş veya yürütme organına yönelik ülkedeki herhangi bir insan hakları sorununa ilişkin eleştirel bir açıklaması bulunmamaktadır. 3. Kurum, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi gibi insan hakları alanında standart koyan hükümetlerarası örgütler ve bunların bünyesindeki organlar yerine İslam İşbirliği Teşkilatı Bağımsız Daimi İnsan Hakları Komisyonu ile işbirliğine ağırlık vermiş gözükmektedir. 4. Kurumun ayrımcılıkla mücadele kapsamında faaliyet yürüten kamu kurumları, meslek kuruluşları, üniveristelerle ve STÖ’lerle iş birliği oldukça yetersizdir. 5. Kurumun uluslararası insan hakları sözleşmelerinin uygulanmasını izlemeye dönük bir çalışması bulunmamaktadır. 6. Kuruma muhafazakâr bir bakış açısının hakim olduğu ve faaliyetlerinde insan haklarının evrenselliği ilkesinden uzaklaşıldığı görülmektedir. 50