58 Sivil Toplum Örgütleri İçin Engelli Hakları İzleme Rehberi İzlemciler araştırmalarının kapsamlı olduğundan, hem genel hem de engellilikle ilgili özel mevzuat ve politikaları kapsadığından emin olmalıdır. İzlemciler kütüphane kaynaklarını kullanabileceği gibi internet aramalarından da yararlanabilir. İzlemcilerin ülkelerinde yasal belgeler ve politika belgelerini toplama konusunda deneyimleri yoksa ilgili bütün materyallerin toplandığından emin olmak için bu konuda bilgi sahibi olan insanlardan yardım istemek yararlı olacaktır (insan hakları üzerine çalışan hukukçular, akademisyenler, politika analistleri, engelli toplumunun liderleri vb.). ÖNEMLİ İPUCU: Düzenli olmak için izlemciler topladıkları bilgileri önce her bir şablon için ayrı dosyalarda toplarlar (yukarıdaki ipucuna bakınız). Daha sonra bu dosyaları kategorilere ayırırlar: anayasa, mevzuat, içtihat, politikalar, programlar. Aşağıda 25. soruya cevap vermek için 4. sütunda toplanabilecek bilgilere bazı örnekler verilmiştir. Bu örnek Kanada’dan alınmıştır ve tam değildir. Beşinci sütun – Analizde kullanılan diğer kaynaklar: Burada, İzlemciler engelli kişilerin haklarından uygulamada yararlanıp yararlanamadığına bakarlar. Bazen bir yasa, kağıt üzerinde politika veya program hakları uygulamaya geçiriyor gibi görünebilir, fakat uygulamada haklardan faydalanılmasına olumlu bir katkısı olmaz. Örnek Sözleşme/ Madde (1) Soru Topluma Dahil Olma 25. Devletin herhangi bir yasası veya politikası engelli kişilerin bağımsız bir şekilde yaşayabilme ve topluma dahil olma hakkını koruyor mu? CRPD, Madde 19 SR 4, 5 & 9 IACEDPD, Madde 13.1b & 1c ACHR-PSS, Madde 18c (ECHR-P4, Madde 2) (CERD, Madde 5f) (CCPR, Madde 25c) (2) Soruyla İlgili Açıklamalar Analizde Esas Alınan Yasa ve Politikaların ve Şartlar Açıklaması ve Referansları (3) (4) √ engelli kişilerin nasıl, nerede ve kimlerle yaşayacaklarını belirleme haklarını başkalarıyla eşit şekilde korumak ve belli bir yaşama düzeninde yaşamaya zorlanmamalarını sağlamak; ANAYASA: Kanada İnsan Hak ve Özgürlükleri Şartı, s.7 Yaşam hakkı, kişi özgürlüğü ve güvenliği ile özgürlük hakkı ve yaşama düzenini seçme hakkını da kapsar. MEVZUAT: Kanada İnsan Hakları Yasası, (R.S.1985, c. H-6) ( En son [TARİH GİRİN] tarihinde erişilmiştir), s.6 Engellilik nedeniyle ticari tesislere veya mesken olarak kullanılan alanlara girişe izin verilmemesi yasaktır. Bu sayede engelli kişiler ticari veya mesken amaçlı kullanılan mekanlarda yaşamayı özgürce seçebilmektedir. İÇTİHAT: DAVA ADI: Gray (Vasi) - Ontario [2006] O.J. No.266 (Ontario Yüksek Mahkemesi) - Zihinsel engeli olan Rideau Bölge Merkezi sakinleri rızaları alınmadan başka bir yere taşınacaklardır. İddiacının, tedbir kararı verilirse kamunun menfaatine olacağı yolundaki iddiasını destekleyecek yeterli delil bulunmamıştır. Bu dava, kamunun menfaatinin bireysel menfaate baskın çıktığı durumlarda kendi yaşayacağı yeri seçme hakkının ihlal edilmeye açık olduğunu göstermektedir.