BAĞIMSIZ SEÇİM İZLEME PLATFORMU 1 KASIM 2015 MİLLETVEKİLİ GENEL SEÇİMİ GÖZLEM RAPORU 7 Haziran seçimleri öncesinde Türkçe ve okuma-yazma bilmeyen iki kadın seçmen YSK’nın seçmen bilgilendirme spotlarını Kürtçe olarak da yayınlanması talebiyle platform üyesi ESHİD’e başvurmuştur. Başvuruculara hukuksal destek verilerek YSK’ya farklı dillerde seçmen eğitimi yapılması için kurul kararı alınması talebiyle başvurmaları sağlanmıştır. ESHİD, iki başvurucu için Kamu Denetçiliği Kurumu ve Türkiye İnsan hakları Kurumu’na başvuru yaparak YSK’nın kamu spotlarını farklı dillerde yapmamasının insan hakları ihlali olduğunun belirlenmesini talep etmiştir. Türkiye İnsan Hakları Kurumu 7 Haziran seçimleri sonrasında durumun seçme ve seçilme hakkının ihlali olduğuna karar vermiştir. YSK başvuru üzerine 27.05.2015 tarih ve 1040 sayılı kararında YSK’nın seçmen eğitimi yapmadığını ancak okuma yazma ve Türkçe bilmeyen seçmenlere talep etmeleri halinde, sandık başında tercüman vasıtasıyla oy kullanma sürecinin açıklanmasına karar vermiştir. Bu karar sadece Türkçe okuma yazma bilmeyen ve anadili farklı olan seçmenleri değil aynı zamanda okuma yazma bilmeyen işitme engelli seçmenler için de önemli bir karardır.38 Ancak YSK bu kararını yaygınlaştırmamış, karara web sitesinde yer vermemiş, sandık başkanlarını bu karara istinaden bilgilendirmemiş ve 1 Kasım seçimlerinde yurttaşlar bu haktan yararlanamamıştır. Siyasi partiler de yaptıkları eğitimlerde ve parti görevlileri için yayınladıkları kitapçıklarda Türkçe ve okuma yazma bilmeyen seçmenlerin tercüman vasıtasıyla anadillerinde bilgi alma haklarının bulunduğu bilgisini sandıklarda görev alacak müşahitleri paylaşmamışlardır. TÜİK verilerine göre okuma-yazma bilmeyen seçmenlerin çoğunluğu kadınlardır. Okumayazma bilmeyen seçmenler için farklı yöntemlerle seçmen eğitimi yapılmaması daha çok bu durumdaki kadın seçmenlerin seçme hakkını etkin olarak kullanmalarını etkilemektedir. Sandık Kurulu Üyeliği ve Müşahitlik Uygulaması Sandık kurulları başkan ve üyelerinin seçimi 298 sayılı STHVSKHK’da düzenlenmektedir. Kanunda sandık kurulları başkanlarının “seçmenler arasından iyi ün sahibi olmakla tanınmış, okur - yazar kimselerden”39 seçileceği belirtilmektedir. Kanun “iyi ün sahibi olmakla tanınmış”lık gibi sübjektif bir kritere vurgu yapmaktadır. Kanunun açık ve objektif kriterleri aramaması ve sandıklarda görevlendirilebilecek kamu personelinin isim listelerinin kamu kurumu yöneticilerince hazırlanarak il-ilçe seçim kurullarına bildirilmesi, sandık kurulu başkanlarının belirlenmesi sandık kurullarına ilişkin tartışmaların odağını oluşturmaktadır. 38 YSK kararında seçmen eğitimi yapılmadığı belirtilmesine rağmen YSK web sitesinde yurtdışı ve yurtiçi seçmenlerin kütüklere kaydı ve oy kullanmaları konusunda spot filmler bulunmaktadır. https://media.ysk.gov.tr/MV2015-YiciSecmen.mp4 https://media.ysk.gov.tr/MV2015-YdisiSecmen.mp4 39 Sandık kurulu başkanının seçimi Madde 22 – (Değişik: 17/5/1979 - 2234/1 md.) İlçe seçim kurulu başkanı, ilçe seçim kuruluna siyasi partiler dışından getirilen asıl üyelerle görüşerek sandığın kurulacağı seçim bölgesi içindeki veya dışındaki seçmenler arasından iyi ün sahibi olmakla tanınmış, okur - yazar kimselerden, kurula bağlı seçim bölgelerindeki sandıklardan her biri için birer kişi olmak üzere bir liste düzenler. Kurulun, siyasi partilerden seçilmiş asıl üyelerinden her biri de, ilçe seçim kurulu başkanınca belirlenecek süre içinde, yukarıdaki fıkrada gösterilen nitelikte birer liste düzenleyerek başkanlığa verir. Belirlenen süre içinde liste vermeyen parti temsilcisi, bu hakkından vazgeçmiş sayılır. Yukarıdaki fıkralar gereğince düzenlenen listelerde her sandık için adı önerilen başkan adayları arasında ad çekilerek sandık kurulu başkanları belirlenir. http://www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=1.4.298&sourceXmlSearch=&MevzuatIliski=0 16 1 Kasim gözlem raporu.indd 16 21.02.2016 02:13