Arutyunyan / Rusya 10 Ocak 2012
Başvuran tekerlekli sandalyeye bağımlıydı ve böbrek nakli hastalığı, çok düşük görme yeteneği,
şeker hastalığı ve ağır obezite gibi pek çok sağlık sorununa sahipti. Başvuranın hücresi asansörü
bulunmayan bir binanın dördüncü katındaydı; tıbbi ve idari birimler ise zemin katında
bulunmaktaydı. Bir asansör bulunmayışı nedeniyle başvuranın hemodiyaliz ve diğer gerekli
tıbbi tedavileri almak üzere her gün merdivenleri inip çıkması gerekmiştir.
Mahkeme, yerel makamların başvuranı engeliyle tutarlı, güvenli ve uygun bir biçimde tedavi
etmediği ve kendisinin tıbbi olanaklara, açık havada egzersize ve temiz havaya etkili erişimini
engellediği kanaatine vararak, Sözleşme’nin 3. maddesinin(insanlık dışı veya aşağılayıcı
muamele yasağı) ihlal edildiğine karar vermiştir. Mahkeme özellikle, engelli olan ve hareket
edebilmek için bir tekerlekli sandalyeye bağımlı olan başvuranın neredeyse on beş aylık bir
süre boyunca haftada en az dört kez, sağlığı için elzem olan karmaşık ve yorucu tıbbi tedavisine
gidip gelirken dört kat merdiven inip çıkmaya zorlandığını gözlemlemiştir. Bu çaba şüphesiz
başvuranın gereksiz yere acı çekmesine sebebiyet vermiş ve kendisini, sağlığına ciddi zarar
verilmesi konusunda aşırı bir risk altına sokmuştur. Dolayısıyla başvuranın cezaevi avlusunda
egzersiz yapmak için merdivenlerden inmeyi reddetmiş olması ve böylelikle günün yirmi dört
saati boyunca tutuklu yerleşkesinin duvarları arasında kapalı kalmış olması şaşırtıcı olmamıştır.
Hatta, başvuran yaşadığı hüsran ve stres nedeniyle pek çok kez yaşam destek hemodiyalizine
girmek üzere hücresini terk etmeyi reddetmiştir.20
Grimailovs / Letonya 25 Haziran 2013
İki yıl önce sırtı kırıldıktan sonra omurgasına metal parça takılan başvurana 2002 yılının
Haziran ayında beş yıl altı ay hapis cezası verilmiştir. Başvuran, belden aşağısının felçli olması
ve tekerlekli sandalyeye bağımlı olmasından ötürü, diğerlerinin yanı sıra (inter alia), cezaevi
olanaklarının kendisine uygun olmadığından şikâyetçi olmuştur. Başvuran 2006 yılında şartlı
olarak tahliye edilmiştir.
Mahkeme Sözleşme’nin 3. maddesinin(insanlık dışı ve aşağılayıcı muamele yasağı) ihlal
edildiğine karar vermiştir. Başvuran tekerlekli sandalye kullanan kişilere göre adapte
edilmemiş, olağan bir tutuklu yerleşkesinde yaklaşık olarak iki yıl altı ay boyunca tutulmuştur.
Ayrıca, başvuran günlük işlerinde ve cezaevinde hareket etmede kendisine yardım etmeleri için,
eğitilmemiş olan ve gerekli niteliklere sahip olmayan cezaevi arkadaşlarına muhtaç kalmıştır.
Olağan tıbbi kontroller için tıbbi personelin başvuranı hücresinde ziyaret etmesine rağmen, söz
konusu personel günlük işlerinde başvurana yardımcı olmamıştır. Devlet’in uygun tutukluluk
koşulları sağlama yükümlülüğü, bedensel engelli mahpusların özel ihtiyaçlarını karşılamayı da
içermektedir ve Devlet’in, sorumluluğu başvuranın hücre arkadaşlarına yükleyerek söz konusu
yükümlülükten kurtulması mümkün değildir. Bedensel engelli olduğu ve özellikle, sağlık
hizmetleri dahil olmak üzere çeşitli cezaevi hizmetlerine bağımsız bir şekilde erişiminin
olmayışı ve cezaevinde hareket etme veya günlük işlerinde düzenli yardım alamadığı dikkate
20
www.inhak.adalet.gov.tr,T.C adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü İnsan
Hakları Daire Başkanlığı, AHİS ve Engelliler Tematik Bilgi Notu,2015
70