- 11 -
CDL-AD(2019)017rev
29. Gereklilik ve orantılılık. Barışçıl toplanma özgürlüğü hakkına getirilen her türlü kısıtlama,
ister yasada düzenlenmiş ister pratikte uygulanmış olsun, demokratik bir toplumda meşru bir
amaca ulaşmak için gerekli ve bu tür bir amaç ile orantılı olmalıdır. Meşru bir hedefe ulaşmak
için en az müdahaleye dayanan yöntem her zaman tercih edilmelidir. Orantılılık ilkesi, örneğin,
yetkililerin, toplantıların bir şehrin merkezinden uzaktaki bölgelere taşınması gibi, bir etkinliğin
karakterini temelden değiştirecek kısıtlamalar koymamasını gerektirir. Bir toplantıyı
yasaklamak her zaman son çare olmalıdır ve ancak ve ancak daha az kısıtlayıcı bir tedbir amaca
hizmet etmeyeceğinde değerlendirilmelidir.
30. İçeriğe dayalı kısıtlamaların meşru olmayışı. Toplantılara yönelik kısıtlamalar,
toplantıların AİHS Madde 10 § 2 ve MSHUS Madde 19(3)'te belirtilen sınırlar dahilinde iletmeye
çalıştığı mesaj(lar)ın içeriğine dayanarak getirilmemelidir. Kısıtlamalar, sadece yetkililerin
belirli bir protestonun dayandığı esasa katılmamaları temelinde gerekçelendirilmemelidir. Bu
nedenle, şiddet içermeyen yöntemler kullanılarak hem hükümet politikalarının eleştirilmesi
hem de yerleşik düzene muhalefet eden fikirlerin ortaya konması, korunmayı hak eder.
Devletler ayrıca vatandaşlarını İnternet Servis Sağlayıcıları (İSS) da dahil olmak üzere üçüncü
taraflarca uygulanan içerik temelli kısıtlamalara karşı korumakla yükümlüdür.43
F. Toplantılarda kolluk uygulamaları
31. İnsan hakları temelli bir yaklaşım. Kolluk kuvvetleri, toplantıların planlanması,
hazırlanması ve denetlenmesi boyutlarında insan hakları temelli bir yaklaşım benimsemelidir.
Bu, barışçıl toplanma özgürlüğünü kolaylaştırma ve koruma görevlerini dikkate almaları
gerektiği anlamına gelir. Toplantılarda kolluk uygulamaları bakımından insan hakları temelli bir
yaklaşım, toplantıların kolaylaştırılmasıyla ilgili kolluk planlamasının, hazırlığının,
uygulamalarının ve uygulama sonrası bilgilendirmenin tüm boyutlarını destekleyen dört temel
ilkeye dayanmalıdır. Bunlar (1) toplantı sürecine dahil olan gruplara dair bilgiler; (2)
toplantıları kolaylaştırma yönünde taahhütte bulunulması; (3) toplantı sürecinin tüm
aşamalarında gönüllü iletişimin değerinin ve öneminin kabul edilmesi ve (4) toplantı
katılımcılarının çeşitliliğinin yanı sıra çeşitlilik arz eden katılımcıların aktif kolluk uygulamaları
sırasında ayırt edilmesi gerektiğinin kabul edilmesi şeklindedir.
32. Güç kullanımı. Kolluk kuvvetleri, kesinlikle kaçınılmaz olmadığı sürece toplantılarda güç
kullanmamalıdır. Tahdit, orantılılık, hasarın en aza indirilmesi ve hayatın korunması ilkelerine
uyularak, yalnızca gerekli olan asgari ölçüde güç uygulanmalıdır. Potansiyel olarak ölümcül
etkiye sahip ateşli silahlar, toplantılarda kolluk uygulamaları yapılması veya toplantıların
dağıtılması açısından uygun taktik araçlar değildir ve bunların kullanımından kaçınılmalıdır.
33. Kolluk personelinin hesap verebilirliği. Bir toplantıda güç kullanılması, hızlı bir inceleme
sürecini kendiliğinden beraberinde getirmelidir. Kolluk kuvvetlerinin güç kullanımından
kaynaklı yaralanma veya ölüm vakalarının gerçekleşmesi durumunda bağımsız, açık, hızlı ve
etkili bir soruşturma yürütülmelidir. Kolluk personeli, müdahalede bulunarak diğer kolluk
personelinin aşırı güç kullanmasına engel olabilecekleri durumlarda böyle bir müdahaleyi
gerçekleştirmemeleri halinde de sorumlu tutulmalıdır.
G. Toplantılarda üçüncü tarafların rolleri ve hakları
34. Gazeteciler, gözlemciler ve sağlık çalışanları. Gazeteciler, insan hakları savunucuları ve
sağlık personeli de dahil olmak üzere bir dizi üçüncü taraf, bir toplantıda sunulan bildirileri
gözlemleme veya izleme, neler olduğunu rapor etme, yaralanma veya şiddet vakalarının ortaya
Özgür Gündem / Türkiye davasında (Başvuru No. 23144/93, 16 Mart 2000, paragraf 43) AİHM'in belirttiği üzere: İfade
özgürlüğünün gerçek ve etkin bir şekilde kullanılması, sadece Devlet'in mü dahalede bulunmama gö revine dayanmamakta, aynı
zamanda bireyler arasındaki ilişkilerde dahi pozitif koruma tedbirleri alınmasını gerektirebilmektedir.
43