- 35 -
CDL-AD(2019)017rev
104. Önyargıya dayalı suç eylemlerini soruşturma görevi. İlgili kamu yetkilileri, bir
toplantı sırasında özel kişiler tarafından işlenen taraflılık saikli suç eylemlerini (örneğin, saldırı
veya diğer şiddet eylemleri) engellemez veya bunlara yanıt olarak uygun adımları atamazsa, bu
aynı zamanda mağdurların ayrımcılığa maruz kalmama hakkının da ihlali anlamına gelebilir.184
Dahası, kolluk kuvvetleri, ayrımcılığın toplantı öncesinde, sırasında ve hemen sonrasında
organizatörlere veya katılımcılara yönelik olarak gerçekleştirilen fiziksel saldırılar da dahil
olmak üzere herhangi bir suç eylemine katkıda bulunan bir faktör olup olmadığını
soruşturmakla yükümlüdür.185
105. Kadınlar. Kadın insan hakları savunucuları ve toplumsal cinsiyet ve cinsel yönelimle
ilgili hakları savunanlar, halka açık toplantılara katıldıklarında genellikle ek tehditlerle veya
şiddetle karşı karşıya kalırlar. Bunun nedeni, bazen kadınların toplumdaki rolü ve statüsüne
ilişkin kabul edilmiş sosyokültürel normlara ve geleneksel varsayımlara meydan okuduklarının
düşünülmesidir.186 Dahası, toplantılara katılan kadınlara yönelik olası şiddet veya tehditler;
sözlü taciz ve cinsel tacizden cinsel saldırıya ve tecavüze kadar değişen cinsel veya toplumsal
cinsiyete özgü bir biçim alabilir.187 Bu nedenle devletler, toplantılar öncesinde, sırasında ve
sonrasında devlet aktörlerinin ve devlet dışı aktörlerin gerçekleştirebileceği cinsel tacizi,
tehditleri ve şiddeti önlemek ve bunlara müdahale etmek için özel koruyucu tedbirler
almalıdır.188 Devletler, tüm ihlalleri gerektiği gibi soruşturarak, failleri yargılayarak ve
mağdurlar için etkili hukuk yolları sağlayarak bir toplantıda kadınlara yönelik şiddete sıfır
toleranslı bir yaklaşım sergilemelidir.189
106. Cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği. Sadece LGBTİ kişilerin haklarını destekledikleri
veya bu haklara ilişkin farkındalık yarattıkları için toplantıları ve diğer kamusal ifade biçimlerini
yasaklayan mevzuat ve tedbirler, ayrımcı kısıtlamalar teşkil eder ve yürürlükten kaldırılmalıdır
(bkz. paragraf 142).190 Dahası, LGBTİ gösterileri veya yürüyüşleri sırasında sıklıkla ortaya çıkan
onaylanmıştır ); Ayrıca bkz. Perry Educators Association / Perry Local Educators Association, 460 US 37 (1983).
Bkz. Identoba ve Diğerleri / Gürcistan (2015), a.g.e., not 114, paragraf 93-100; Opuz / Türkiye, Başvuru No. 33401/02, 9 Haziran
2009, paragraf 184-191 (burada, aile içi şiddetle ilgili olarak). Özellikle Lezbiyen, Gey, Biseksüel ve Trans (LGBT+) grupları tarafından
düzenlenen toplantılarla ilgili olarak birçok ayrımcılık vakası ortaya çıkmıştır. Ayrıca bkz. Bączkowski ve Diğerleri / Polonya, Başvuru
No. 1543/06, 3 Mayıs 2007. Bu kararda Mahkeme, AİHS Madde 11 ile bağlantılı olarak Madde 14'ün ihlal edildiğini tespit etmiştir.
Ayrıca bkz. Avrupa Konseyi, Parlamenter Asamblesi, Lezbiyenler, Geyler, Biseksüeller ve Translar için Toplanma ve İfade Özgürlüğü
hakkında 211 sayılı Tavsiye Kararı (2007), 26 Mart 2007 ve ilgili "Açıklama Raporu: Lezbiyenler, Geyler, Biseksüeller ve Translar için
Toplanma ve İfade Özgürlüğü”, Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi, Avrupa Konseyi, 26-28 Mart 2007. Ayrıca bkz. BM Genel
Kurulu, "İnsan hakları savunucuları: Genel Sekreter Notu (Genel Kurul Kararı No. 60/161 uyarınca Genel Sekreterin İnsan Hakları
Savunucuları Özel Temsilcisi Hina Jilani tarafından sunulan rapor), BM Dok. A/61/312, 5 Eylül 2006, paragraf 71; İnsan Hakları
Konseyi, “Genel Sekreterin İnsan Hakları Savunucuları Özel Temsilcisi Hina Jilani tarafından sunulan rapor”, BM Dok. A/HRC/4/37, 24
Ocak 2007, paragraf 96; İnsan Hakları Konseyi, " Genel Sekreterin İnsan Hakları Savunucuları Özel Temsilcisi Hina Jilani'nin Raporu,
Ek: Hükümetlere iletilen davaların özeti ve alınan yanıtlar", BM Dok. A/HRC/4/37/Add.1, 27 Mart 2007, paragraf 454.
185 Nachova ve Diğerleri / Bulgaristan [BD], Başvuru No. 43577/98 ve 43579/98, 6 Temmuz 2005, paragraf 161. Bazı
ABD yasaları; ayrımcılık kastı şayet suçun bir unsuruysa, ilgili suçları, ağırlaştırılmış cezalara tabi "nefret suçları" olarak
tanımlamaktadır. Bkz. Wisconsin/ Mitchell, 508 US 476 (1993).
186 BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, "Bireylere Karşı Cinsel Yönelim ve Toplumsal Cinsiyet Kimliğine Dayalı Ayrımcılık ve Şiddet
Raporu", A/HRC/29/23, 4 Mayıs 2015, paragraf 63. "Kadın hakları savunucuları ve toplumsal cinsiyet ve cinsellikle ilgili hakları
savunanlar genellikle bilhassa risk altındadır çünkü kadınların toplumdaki rolü ve statüsü hakkındaki geleneksel varsayımlara
meydan okurlar". Ayrıca bkz. "Bireylerin, Grupların ve Toplum Organlarının Evrensel Olarak Tanınan İnsan Haklarını ve Temel
Özgürlükleri Teşvik Etme ve Koruma Konusundaki Hak ve Sorumluluklarına İlişkin BM Bildirgesine İlişkin Yorum", a.g.e., not 138, s. 6
ve 85.
187 Bkz. "Bireylerin, Grupların ve Toplum Organlarının Evrensel Olarak Tanınan İnsan Haklarını ve Temel Özgürlükleri Teşvik Etme ve
Koruma Konusundaki Hak ve Sorumluluklarına İlişkin BM Bildirgesine İlişkin Yorum", a.g.e., not 138, s. 19-20.
188 Örneğin bkz. AGİT/DKİHB, İnsan Hakları Savunucularının Korunmasına İlişkin Kılavuz (DKİHB: Varşova, 2014), paragraf 60.
189 İnsan hakları savunucularının durumuna ilişkin Genel Sekreterin Özel Temsilcisi, " Genel Kurula sunulan 'Toplantı özgürlüğü
bağlamında protesto hakkı' raporu, A/62/225, 13 Ağustos 2007, paragraf 101(a)(i). Ayrıca bkz. Afrika İnsan Hakları Komisyonu,
Mısır Kişisel Haklar Girişimi ve INTERIGHTS / Mısır (Tebliğ No. 323/06, Komisyonun 12-16 Aralık 2011 tarihlerindeki 10. Olağanüstü
Oturumu sırasında alınan karar), paragraf 163. Bu kararda Komisyon, Devletin ve (devlet kontrolündeki) üçüncü tarafların (Afrika
İnsan ve Halkların Hakları Şartı'nın ayrımcılık yapmama ve yasalar önünde eşitlik/eşit korumaya ilişkin 2. ve 3.Maddelerinin ihlali
dahil) toplumsal cinsiyet temelli insan hakları ihlallerinde bulunduğu ve Devletin bu ihlallerle ilgili olarak etkili bir şekilde
soruşturma ve kovuşturma yürütemediği sonucuna varmıştır.
190 Bkz. Bayev ve Diğerleri / Rusya, (2017) a.g.e., not 57, paragraf 66. Mahkeme ayrıca, bir mevzuat hükmünün veya politikanın
caydırıcı etkisinin tek başına ifade özgürlüğüne müdahale teşkil edebileceğine karar vermiştir. Bkz. Smith ve Grady / Birleşik Krallık,
Başvuru No. 33985/96 ve 33986/96, 27 Eylül 1999, paragraf 127. Ayrıca bkz. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği,
"Bireylere Karşı Cinsel Yönelim ve Toplumsal Cinsiyet Kimliğine Dayalı Ayrımcılık ve Şiddet Raporu", A/HRC/29/23, 4 Mayıs 2015,
paragraf 48 ve 79(b). Ayrıca bkz. Venedik Komisyonu tarafından 95. Genel Kurul Toplantısında (12-15 Haziran 2013) kabul edilen
184