- 83 -
CDL-AD(2019)017rev
yükümlülüklerini etkileyebilecek veya onlara yöneltilen suçlamalarla ilgili olabilecek tüm yargı
süreçleri, ilgili uluslararası belgelerde belirtildiği üzere temel adil yargılanma haklarını
sağlamalıdır.447 Bu haklar, yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde makul
bir süre içinde adil ve açık bir duruşmaya erişimi içerir. Doğası gereği ceza usulleriyle
karşılaştırılabilen ve olası yaptırımların ciddiyetine dayanan belirli idari prosedürler için de
benzer hususlar geçerlidir.448 İddianame söz konusu olduğunda, ek adil yargılanma garantileri
uygulanır. Bu garantiler; suçlamalara ilişkin olarak ivedilikle ve anladığı bir dilde bilgilendirilme
hakkı, kişinin savunmasını hazırlaması için yeterli zamanın tanınmasının yanı sıra savunma
konseyi hakkı, delillerin incelenmesi konusunda silahların eşitliği hakkı ve gerektiğinde ücretsiz
yorumlama hakkı verilmesini içerir.449
E. Devlet yetkililerinin ve/veya devlet görevlilerinin hesap verebilirliği
232. Sorumluluk türleri. Kamu yetkilileri, yasal yükümlülüklerine uymalı, usulen veya maddi
açıdan uyamamaları durumunda ise söz konusu ihmalin toplantı öncesinde, sırasında veya
sonrasında gerçekleşmesine bakılmaksızın, hesap verebilir olmalıdır. Bireysel sorumluluk, idare
veya ceza hukukunun ilgili ilkelerine göre ölçülmelidir. Aşırı güç kullanımı söz konusu olduğunda,
suçun ciddiyet düzeyine bağlı olarak çeşitli sorumluluk biçimleri uygun olabilir. Bu, mağdurların
yaralanmalarına karşı tazminat ödenmesine yönelik hukuki sorumluluğu ve daha ciddi
durumlarda ilgili kolluk görevlisinin/görevlilerinin disiplin yükümlülüğünü içerebilir. Aşırı güç
kullanımı da AİHS Madde 3 bağlamında kötü muamele teşkil edebilir.450 Belirli eylemlerin işkence,
insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele veya cezaya dönüşmesi durumunda, yaralanmalar ve
manevi ıstırap için yeterli tazminat ile birlikte tek uygun yanıt, cezai sorumluluktur. Her bir
davanın durumuna ve ciddiyetine bağlı olarak hukuki sorumluluk, disiplin sorumluluğu ve cezai
sorumluluk da uygun olabilir. Bu tür sorumluluklar, yaralanmaların kolluğun müdahalede
bulunmamasından kaynaklandığı durumlarda, örneğin, toplantı katılımcılarına şiddet uygulayan
üçüncü kişilere karşı yetersiz koruma sağlandığında da doğabilir.
Konferans'ın, AGİK'in İnsani Boyutuna İlişkin Moskova Toplantısı, Paragraf 21.2,
1991
AGİT katılımcısı Devletlerden, “kolluk faaliyetlerinin yargı denetimine tabi olmasını, kolluk
görevlilerinin bu tür faaliyetlerden sorumlu tutulmasını ve iç hukuka göre, yukarıdaki
taahhütleri ihlal eden fiillerin mağdurları tarafından gerekli tazminat talep edilebilmesini
sağlamaları" istenir.
Kolluk Kuvvetlerinin Güç ve Ateşli Silah Kullanmasına İlişkin BM Temel İlkeleri,
Paragraf 7
"[H]ükümetler, kolluk kuvvetleri tarafından keyfi veya suistimal teşkil edecek şekilde güç
ve ateşli silah kullanılmasının, kendi yasalarına göre bir suç olarak değerlendirilip
451
cezalandırılmasını sağlayacaktır."
1. Kolluk yetkililerinin ve personelinin hesap verebilirliği
233. Bir toplantı sırasında ve sonrasında devlet davranışının izlenmesi ve
değerlendirilmesi. Kolluk kuvvetlerinin uluslararası insan hakları standartlarına uyumu
yakından izlenmeli ve etkinlik sonrasında değerlendirilmelidir.452
Bkz. MSHUS, Madde 14 ve AİHS Madde 6.
Bkz. kıyasen, Engel ve Diğerleri / Hollanda, Başvuru No. 5100/71, 5101/71, 5102/71, 5354/72 ve 5370/72, 8 Haziran 1976,
paragraf 82.
449 Daha fazla ayrıntı için bkz. MSHUS Madde 14(3) ve AİHS Madde 6(3).
450 Huseynov / Azerbaycan (2015), a.g.e., not 34, paragraf 51-76.
451 Ayrıca bkz. Şimşek ve Diğerleri / Türkiye (2005), a.g.e., not 351, paragraf 91.
447
448
Bazı ülkelerde (Macaristan, İsveç, Moldova ve Birleşik Krallık dahil) toplumsal gösteriler sırasında polis yetkilerinin kötüye
kullanılması sonrasında yüksek profilli soruşturmalar başlatılmıştır. Tavsiye kararlarında, diğer hususların yanı sıra, kolluk
452