ve zamansal yasaklar konusunda idareye verdiği geniş yetkiler açısından Anayasa’ya ve AİHS’e aykırıdır. Kanun, hakkın kullanımına ilişkin devlete pozitif yükümlülükler yüklemekten ziyade, hakkın sınırlanmasını düzenlemektedir.3 TGYK’nın barışçıl toplanma hakkına getirdiği sınırlamaların boyutuna ilişkin bir tespit de Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) tarafından yapılmıştır. Ankara Üniversitesi’nde oturma eylemi yapan kişilere polis müdahalesiyle ilgili KDK’ya yapılan başvuru üzerine hazırlanan ve Kamu Baş Denetçisi tarafından yazılan karar taslağında şu ifadeler yer almaktadır: “Kanun, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkını tanıyan ve güvence altına alan düzenlemelerden ziyade, bu hakkı sınırlayan hükümlere yer vermektedir. Kanunun özellikle ‘toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhı’, ‘toplantı ve gösteri yürüyüşü zamanı’, ‘bildirim verilmesi’, ‘yasak yerler’ ve ‘kanuna aykırılık nedenleri’ başlıklı maddelerinde kayıtlı hükümler göz önünde bulundurulduğunda;Türkiye’de kanuna uygun bir gösteri yürüyüşü düzenlemenin nerede ise mümkün olamayacağı değerlendirilmektedir.”4 Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) 2911 Sayılı TGYK’nın bazı maddelerinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) yaptığı başvuruya ilişkin AYM kararı 27 Ocak 2017 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. AYM, kanunun 6. Maddesi’nde yer alan ve “vatandaşların günlük yaşamını bozmayacak şekilde” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal kararı vermiştir. İptal gerekçesi kararda şu şekilde yer almaktadır: “Demokratik bir toplumda toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına ancak zorlayıcı nedenlerin bulunması koşuluyla müdahalede bulunulabilir. Bir yerde toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlenmesinin vatandaşın gündelik yaşamını zorlaştırmasının, o yerin toplantı ve gösteri yürüyüşlerine kapatılmasını haklılaştırabilmesi için gündelik yaşamın ‘aşırı ve katlanılamaz derecede’ zorlaşması gerekmektedir. Dava konusu kurallarda ise gündelik yaşamın etkilenme boyutuna yönelik herhangi bir ölçüt getirilmemiştir. Kural bu hâliyle demokratik toplumda hoşgörüyle karşılanması gereken birtakım zorluklar gözetilerek toplantı veya gösteri yürüyüşü mekânlarının sınırlandırılmasına da imkân tanımaktadır. Bu ise toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yapılan müdahaleyi demokratik bir toplumda gerekli olmaktan çıkarmakta ve ölçüsüz hâle getirmektedir.”5 TGYK’nın 7. Maddesi’nde yer alan “toplantı ve yürüyüşlerin güneş batmadan bitirilmesi” ibaresini ise “Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının mahiyeti ve demokratik toplum bakımından önemi gözetildiğinde havanın kararmasından sonra toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlenmesinin kategorik olarak yasaklanması, hakkın gereğinden fazla sınırlandırılması sonucunu doğurabilecek niteliktedir. Katılanların sayısı ve yöntemi itibarıyla diğer insanların dinlenmesini engelleyecek nitelik taşıyan ve özellikle gecenin ilerleyen saatlerine denk gelen toplantıların yasaklanması ölçülü görülebilirse de başkalarını aşırı derecede rahatsız etmeyen ve kamu düzeni yönünden ciddi bir tehlike yaratmayan toplantıların güneşin batmasından sonra devam etmesinin yasaklanması, haklar arasında kurulması gereken adil dengenin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı aleyhine bozulmasına yol açabilir.”6 diyerek Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etmiştir. AYM, Kanunun toplantı ve gösteri yürüyüşünün gerçekleştirilemeyeceği yerleri sıraladığı yasak yerler başlıklı 22. Maddesi’nde yer alan “genel yollar” ibaresini de Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir. İptal kararı şu şekilde gerekçelendirmiştir: “Genel yol niteliği taşıyan bir yerde toplantı düzenlenmesinin trafiği aksatacak olmasının, o yerin toplantıya kapatılmasını haklı kılabilmesi için gündelik yaşamın ‘aşırı ve katlanılamaz’ düzeyde zorlaşması gerekmektedir. İtiraz konusu kuralda ise gündelik yaşamın etkilenme boyutuna yönelik herhangi bir değerlendirme yapılmaksızın genel yollarda toplantı yapılması mutlak olarak yasaklanmaktadır. Bu ise toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yapılan müdahaleyi demokratik toplumda gereksiz ve ölçüsüz hâle getirmektedir.”7 gerekçesiyle iptal etmiştir. Sonuç olarak AYM söz konusu sınırlamaları demokratik bir toplumda gerekli ve orantılı bulmamıştır. 3 Ayrıntılar için Bkz. Tolga Şirin, “Türkiye’de Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkına İlişkin Sorunlar”, …. S.280 4 Diken Haber Sitesi, “ ‘Kamu Denetçisi’ Acı Söyler: Türkiye’de Kanuna Uygun Eylem ‘Neredeyse’ İmkansız”, http://www. diken.com.tr/kamu-denetcisi-aci-soyler-turkiyede-kanuna-uygun-eylem-neredeyese-imkansiz/, 07.11.2015. 5 Karar pragraf 52. 6 AYM karar paragraf 77. 7 AYM kararı, paragraf 123. 11