Toplantı ve Gösteri Hakkı İzleme Raporu 4. İHAM ve Toplanma Özgürlüğü İHAM, toplanma özgürlüğünü, ifade özgürlüğü ile birlikte ele alır ve bu iki özgürlük arasındaki ilişkiye dikkat çeker.28 Bu iki özgürlük, temel hak olma vasfının yanı sıra, demokratik toplumun temelleri29 ve en üstün değerleri30 arasında yer alır. Şiddete ya da demokratik ilkelerin reddine yönelen eylemler dışında; şok edici, kabul edilemez ya da belirli bir anlayışa göre gayri meşru gözüken görüş ve sözlerin dile getirildiği toplanma ve ifade özgürlüğü kullanımlarını, önleyici nitelikteki genel yasaklar ile bastırmaya çalışmak, demokrasiye zarar verir ve hatta onu tehlikeye atar.31 Bu doğrultuda toplanma özgürlüğü, bireyi yalnızca kamu otoritelerinin keyfi müdahalelerinden32 ya da dolaylı sınırlandırmalarından korumaz;33otoritelerin, özgürlüğün etkin bir şekilde kullanılmasını sağlamaya yönelik pozitif yükümlülüklerini de kapsar.34 1982 Anayasası’nın 34. maddesinde toplanma özgürlüğü hakkının izin sistemine bağlanamayacağı güvence altına alınmış ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu da bu doğrultuda yalnızca bildirim yükümlülüğü öngörmüştür. İHAM’ın, bildirim yükümlülüğü kapsamında geliştirdiği içtihat, mekâna dair kısıtlamaların değerlendirilmesi açısından da önem taşır. İHAM’a göre bildirim yükümlülüğünün amacı, bir toplanmanın sorunsuz bir seyir izlemesi için gereken makul ve uygun önlemlerin idari makamlar tarafından alınabilmesini sağlamaktır; bu amacın dışına çıkılması halinde, hakkın özüne dokunulmuş olur.35 Nitekim Mahkeme’nin bu amaca uygun tedbir olarak verdiği örnekler trafiğin akışının düzenlemesi ve sağlık personelinin bulundurulmasıdır.36 Diğer bir deyişle, bildirim sisteminin amacı “toplantının yapılıp yapılmamasına karar vermek değil”,37 hakkın kullanımını kolaylaştırmaktır.38 Bildirim yükümlülüğü, İHAM’ın, Türkiye aleyhine yapılan başvurular kapsamında geliştirdiği özgün kavramla, özgürlüğün kullanımına yönelik “gizli bir engel” (hidden obstacle) olarak kullanılmamalıdır.39 Fakat Mahkeme daha sonra bu içtihadını geliştirerek yalnızca bildirim sisteminin değil, kamu otoriteleri tarafından, güvenliğin sağlanması adına yürürlüğe konan her türlü düzenlemenin, gizli bir engel oluşturmaması gerektiğinin altını çizmiştir.40 Yer ve güzergâh belirlenmesine yönelik yetkinin de aynı şekilde, özgürlüğün kullanımı önünde gizli bir engele dönüştürülmemesi gerekir. İHAM bu ilkeden hareketle, toplanma özgürlüğünün kullanılmasını sağlamaya yönelik önlemleri alma yükümlülüğünün, bildirim koşulu karşılanmasa dahi süreceğini; yalnızca bildirim yükümlülüğüne uyulmamasının41 ya da bu süreçte yaşanan herhangi bir gecikmenin,42 bir gösterinin dağıtılması için tek başına yeterli bir gerekçe oluşturmayacağını ifade etmiş- 28 Ezelin v. France, 11800/85,26.4.1991, § 37;Djavit An v. Turkey, 20652/92,20.02.2003, § 39;Schwabeand M.G v. Germany, 8080/0, 8577/08, 01.12.2011, § 98. 29 Djavit An v. Turkey, a.g.k., § 56; Taranenko v. Russia, 19554/05,15.5.2014, § 65. 30 Stankov And The United Macedonian Organisation Ilinden v. Bulgaria, 29221/95, 29225/95,2.10.2001, § 97. 31 Stankov And The United Macedonian Organisation Ilinden v. Bulgaria, a.g.k., § 97; Gün and Others v. Turkey,8029/07,18.06.2013, § 70. 32 Djavit An v. Turkey, a.g.k., § 57. 33 Makhmudov v. Russia, 35082/04, 26.7.2007, § 64. 34 Plattform“ÄrzteFür Das Leben”v. Austria, 10126/82, 21/06/1988, § 32; Öllinger v. Austria, 76900/01, 29.06.2006, § 35; Djavit An v. Turkey, a.g.k., § 57. 35 Sergey Kuznetsovv. Russia, 10877/04, 23.10.2008, § 42. 36 Oya Ataman v. Turkey, 74552/01,05.12.2006,§ 38. 37 Oktay Uygun, Devlet Teorisi, 12 Levha Yayıncılık, 2014, s. 659. 38 Olgun Akbulut, “Toplantı ve Örgütlenme Özgürlükleri”, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa, Editör: Sibel İnceoğlu, Beta, 2013, s. 387. 39 Oya Ataman v. Turkey, a.g.k.,§ 38; Balçık and Others v. Turkey, 25/02, 29.11.2007, § 49; Nurettin Aldemir and Others v. Turkey, 32124/02,32126/02, 32129/02, 32132/02, 32133/02, 32137/02, 32138/02, 18.12.2007, § 43;Akgöl And Göl v. Turkey, 28495/06, 28516/06, 17/05/2011, § 41;Samüt Karabulut v. Turkey, 16999/04, 27.1.2009,§ 35. 40 Berladir and Others v. Russia, 34202/06, 10.07.2012, § 39. 41 Bukta And Othersv. Hungary, 25691/04, 17.7.2007, § 36-37. 42 Sergey Kuznetsovv. Russia, 10877/04, 23.10.2008, § 43. 16