Ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin siyasi katılımı
Ülke içinde yerinden edilmiş kişiler sıklıkla kamu işlerine katılım ve seçme ve seçilme haklarını kullanmalarının önünde engellerle karşılaşmaktadırlar. Vatandaşların ve ülkede ikamet edenlerin siyasi katılımının genellikle bulundukları veya
ikamet ettikleri yere göre düzenlenmesinden dolayı, bireyler ülke içinde yerinden
edilme bağlamında siyasi katılımlarının önünde engellerle karşılaşmaktadır. Belge
eksikliği, imha edilen, kaybedilen veya el konulan belgeler, seyahat kısıtlamaları,
güvensizlik, seçimlere kayıt için kısıtlayıcı ikamet gereksinimleri, kapsayıcı bir yasal
çerçevenin eksikliği ve zamanında ve uygun bilgi ve düzenlemelerin eksikliği ile ilgili sorunlar ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin seçimlere katılmasına engel teşkil
etmektedir. Diğer yandan, seçim sonuçlarına dair çekişmeler ve siyasi katılımdan
mahrum bırakılma yine ülke içinde yerinden edilmeye yol açabilir veya ülke içinde
yerinden edilmiş kişilerin ülke içinde başka bir yere dönüşünü, yerel entegrasyonunu veya yerleşmesini engelleyebilmektedir.160
Ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin insan haklarına ilişkin Özel Raportör tarafından
da hatırlatıldığı üzere, ülke içinde yerinden edilmiş kişiler evlerini terk etmek zorunda kaldıklarından ötürü katılma haklarını kaybetmezler ve yerinden edilme sırasında
bu hakların korunması için önlemler alınmalıdır.161 Ülke İçinde Yerinden Olma Konusunda Yol Gösterici İlkeler, ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin, ülkelerindeki diğer
kişiler ile tamamen eşit olarak aynı hak ve özgürlüklere sahip olduklarını ve herhangi
bir hak ve özgürlükten yararlanmada yerinden edilmiş kişiler oldukları gerekçesiyle
ayrımcılığa uğrayamayacaklarını belirtmektedir (1. İlke). 22. İlke ise yerinden edilmiş
kişilerin, kamplarda yaşayıp yaşamamaları fark etmeksizin, haklarını kullanmak için
gerekli yollara erişim hakkı da dahil olmak üzere oy kullanma ve idari ve kamusal
işlere katılma haklarını kullanırken yerlerinden edilmiş olmalarından kaynaklanan
bir ayrımcılığa uğrayamayacağını belirtmektedir. Yine seçimlere katılma ile ilgili olarak, 20. İlke ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin yasal haklarından yararlanması ve
kullanması için gerekli olan belgelerin verilmesini, özellikle de yeni belgelerin çıkarılması veya yerinden edilme sırasında kaybedilen belgelerin yenisiyle değiştirilmesini
ele almaktadır.
160. Örnek olarak bkz. Ekim 2018’de Amman’da düzenlenen bir yuvarlak masa toplantısındaki sunum ve tartışmaları özetleyen “Ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin kamusal ve siyasi katılımı” isimli Küresel Koruma Küresi ve
Carter Merkezi raporu. www.globalprotectioncluster.
161. A/72/202, para. 17.
39