Sözleşme içtihadı hakkında rehber – Kitlesel protestolar
verilmesini düzenleyen bir kanun bulunmamaktaydı. Dolayısıyla, bu tür toplantılara katılmaya yönelik
kısıtlamaların Sözleşmenin 11. Maddesinin 2. paragrafı kapsamında yasadışı olduğuna karar verilmiştir
(ayrıca bkz. Adalı / Türkiye, 2005).
40. Benzer şekilde, Mkrtchyan / Ermenistan (2007, § 43, §§ 39-45) kararında, Mahkeme, başvurucunun
bir sokak alayına katıldığı için hüküm giyeceğini ve cezaya çarptırılacağını öngöremediğini belirtmiştir.
Çünkü iç hukukta, İdari Suçlar Kanunu da dahil olmak üzere Sovyetler Birliğinin eski kanunlarında yer alan
kuralların Ermenistan’da yürürlükte olduğunu açıkça belirten bir düzenleme bulunmamaktaydı.
41. Mahkeme, Lashmankin ve Diğerleri / Rusya (2017, §§ 410-471) kararında, kamusal toplantıların yeri,
zamanı ve yapılış biçiminde değişiklik önerecek şekilde yetkilileri güçlendiren geniş bir kanuni takdir
yetkisinin, “kanunun niteliği” ile ilgili gerekliliği karşılamadığını tespit etmiştir çünkü kanun, keyfi ve
ayrımcı uygulamaya karşı yeterli ve etkili yasal güvencelerden yoksundur.
42. Mahkeme, Navalnyy / Rusya ([BD], 2004, §§ 114-119) kararında, kamusal toplantıları düzenleyen
Rusya’daki düzenleyici çerçevenin “bildirime tabi buluşmanın” ne olduğunu geniş bir şekilde yorumladığını
ve yetkililere, ceza niteliğindeki yaptırımların yanı sıra, derhal yakalama ve özgürlüğünden yoksun bırakma
gibi katı uygulamalarla bu tür toplantıları kısıtlamaları için aşırı geniş takdir yetkisi verdiğini belirtmiştir.
43. Benzer şekilde, Gafgaz Mammadov / Azerbaycan (2015, §§ 54-57) kararında, Mahkeme, mevzuatın
halka açık bir toplantıyı yasaklama veya durdurma, buluşma mekanı, rotası ve/veya zamanını kısıtlama
veya değiştirme ve toplantılar için özel bölgeler belirleme konusunda geniş yetkiler sağladığını belirtmiştir.
Mahkemenin, yetkileri kötüye kullanarak halka açık toplantıların engellenmesi veya dağıtılmasına olanak
tanıyan bu tür mevzuatın öngörülebilirliği ve kesinliği konusunda ciddi endişeleri bulunmaktadır (ayrıca
bkz. Huseynli ve Diğerleri / Azerbaycan, 2016 ve başvurucuların gösterilere katılmalarını engellemek için
gözaltına alınması ile ilgili olarak bkz. Hakobyan ve Diğerleri / Ermenistan, 2012).
44. Bununla birlikte, Mahkeme, 11. Madde bağlamında, özellikle toplumdaki yaygın görüşlere göre
durumun değiştiği alanlarda kanunlar bakımından mutlak bir kesinliğe ulaşmanın imkansız olduğunu kabul
eder (Ezelin / Fransa, 1991, § 45). Mahkemenin açıkladığı gibi, bilhassa bahsi geçen eylemin sonuçları
mutlak bir kesinlikle öngörülebilir olmak zorunda değildir; deneyimler bunun mümkün olmadığını gösterir.
Arzu edilen şey kesinlik olmakla birlikte, bu durum, aynı zamanda kanunun değişen koşullara ayak
uydurma yeteneğini engelleyen ölçüsüz bir katılıkla da sonuçlanabilir. Dolayısıyla ve kaçınılmaz olarak, çok
sayıda kanun – dereceleri farklı olsa da – muğlak, yorumlaması ve uygulaması sorunlu gibi terimlerle
değerlendirilir (Rekvényi / Macaristan [BD], 1999, § 34; Ziliberberg / Moldova, (karar.), 2004; Primov ve
Diğerleri / Rusya, 2014, § 125).
45. Mahkeme, ayrıca, ulusal mahkemelere verilen yargılama rolünün yorumsal şüpheleri gidermek
olduğunu ifade etmiştir. İç hukuku yorumlanması ve uygulanması öncelikle ulusal makamların ve özellikle
de ulusal mahkemelerin sorumluluğu olduğu için, Mahkemenin iç hukuka uygunluğu inceleme yetkisi
sınırlıdır (Kruslin / Fransa, 1990, § 29; Kopp / İsviçre, 1998, § 59; Vyerentsov / Ukrayna, 2013, § 54).
D. Meşru Amaç
46. Sözleşmedeki Madde 11 § 2, müdahalenin uyması gereken meşru amaçları3 sıralar: ulusal güvenlik ya
da kamu güvenliği, kamu düzeninin sağlanması veya suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın
korunması ya da başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması.
47. Mahkemenin içtihadında, toplanma özgürlüğüne getirilen içeriğe dayalı kısıtlamalar teknik
kısıtlamalara kıyasla daha katı bir denetime tabidir. Katılımcılarının iletmek istedikleri mesajın özü
3
Bkz. Bölüm I.E (b), Guide on Article 11- Freedom of Assembly and Association.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
11/43