Sözleşme içtihadı hakkında rehber – Kitlesel protestolar
nedeniyle bir toplantının meşru biçimde yasaklanması çok nadirdir; özellikle böyle bir durum olduğunda,
eleştirinin asıl hedefi toplantıya izin verme ya da yasaklama yetkisine sahip yetkili makamdır (Navalnyy /
Rusya [BD], 2018, § 86, ve Primov ve Diğerleri / Rusya, 2014, §§ 134-135).
48. Navalnyy / Rusya ([BD], 2018) davasında, bir siyasi muhalefet lideri iki yıl içinde yedi kez gözaltına
alınmıştır. Mahkeme, başvurucunun özellikle hedef alındığına dair iddiasını muhalefeti denetim altına
alma amaçlı genel bir hareket bağlamında tutarlı bularak bunu “konuyla ilgili bağlamsal kanıt” olarak
değerlendirmiştir. Mahkeme, müdahalenin “her ikisi de Sözleşmenin Önsözünde yer alan kavramlar olan
‘hukukun üstünlüğü” ile yönetilen ‘etkili siyasi demokrasinin’ bir parçası olan siyasi çoğulculuğu sindirmek
üzere” açıkça ortaya konmayan bir amaca hizmet etmekle birlikte, Madde 11 § 2 kapsamındaki meşru
amaçlara uymadığını tespit etmiştir. Burada, Madde 5 ve Madde 11 ile birlikte Madde 18 ihlali4
bulunmuştur.
49. Mahkeme, konuşma ve gösterilerde toprak talebinde bulunmanın ülkenin toprak bütünlüğü ve ulusal
güvenliği açısından doğrudan bir tehdit oluşturmadığını tespit etmiştir. Bu nedenle, anayasa ve toprak
sınırı ile ilgili temel değişikliklerin talep edilmesi, ilgili toplantıların doğrudan yasaklanmasına gerekçe
sayılamaz (Stankov ve the United Macedonian Organisation Ilinden / Bulgaristan, 2001, § 97).
50. Mahkeme ayrıca “kamu düzeninin sağlanması” meşru amacının dar biçimde yorumlanması gerektiği
görüşündedir (Navalnyy / Rusya [BD], 2018, § 122, Madde 11 açısından; Perinçek / İsviçre, 2013, §§ 146151, Madde 10 açısından). Ancak, Mahkeme kamusal alanlarda barışçıl toplanma özgürlüğüne getirilen
kısıtlamaların, kamu düzeninin sağlanması ve trafiğin düzen içinde akması gözetilerek başkalarının
haklarının korunmasına hizmet edebileceğini kabul etmiştir (Éva Molnár / Macaristan, 2008, § 34).
51. Ezelin / Fransa (1991, § 47) davasında, başvurucu gösteri sırasında meydana gelen zapt edilemez
olaylarla ilişkisi olmadığını ispat edemediği için ceza almıştır. Yetkililer bu türden bir tutumun, bir avukat
olarak başvurucunun böyle eylemleri onaylamasının ve etkin bir şekilde desteklemesinin bir yansıması
olduğu görüşünü benimsemiştir. Mahkeme, söz konusu müdahalenin “kamu düzeninin sağlanması” meşru
amacına uygun olduğunu onaylamıştır.
52. Ne var ki, Mahkeme, toplantıların kasıtlı olmadığı ve herhangi bir sorun yaratmadığı olaylarda, “kamu
düzeninin sağlanması” meşru amacının varlığını kabul etmemektedir (Navalnyy / Rusya [BD], 2018, §§ 124126).
E. Demokratik bir toplumda gereklilik
53. Bir müdahale, “zorlayıcı bir toplumsal ihtiyaca” karşılık geliyorsa ve özellikle de dikkate alınan meşru
amaçla orantılıysa ve ulusal makamlar tarafından müdahaleyi gerekçelendirmek için ileri sürülen nedenler
“konuyla ilgili ve yeterli” ise, meşru bir amaç için “demokratik bir toplumda gerekli” olarak değerlendirilir
(Coster / Birleşik Krallık [BD], 2001, § 104; S. ve Marper / Birleşik Krallık [BD], 2008, § 101; Obote / Rusya,
2019, § 40). Ne var ki, bu bağlamda, “demokratik bir toplumda gereklilik” kavramı, “yararlı” ya da “arzu
edilen” gibi ifadelerdeki esnekliğe sahip değildir (Gorzelik ve Diğerleri / Polonya [BD], 2004, § 95).5
54. Mahkeme, görevinin kendi görüşlerini ilgili ulusal makamların görüşlerinin yerine yerleştirmek değil,
bu makamların aldıkları kararların 11. Madde uyarınca gözden geçirilmesi olduğunu açıklamıştır. Bu,
Mahkemenin özellikle Devletin takdir yetkisini makul bir biçimde, dikkatlice ve iyi niyetle kullanıp
kullanmadığını ortaya çıkarması anlamına gelir. Taraf Devletler, Sözleşme ile teminat altına alınan hak ve
özgürlükler üzerindeki kısıtlamaların “demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığını incelerken, sınırsız
4
5
Bkz. Guide on Article 18-Limitations on use of restrictions on rights
Bkz. Bölüm I.E (c), Guide on Article 11- Freedom of Assembly and Association.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
12/43