biri olmasına rağmen, savunmanın alanının kademeli olarak nerdeyse tamamen ortadan kalkacak kadar daralması oldu. Avukatlar, özellikle müvekkilleriyle bağlantılı olarak, giderek artan bir şekilde “terör örgütlerine üyelik” gerekçesiyle suçlanmaya ve mahkum edilmeye başlandı.15 yargı sisteminin yol açtığı insani acıların trajik bir örneğidir. Bir yandan insan hakları savunucuları olarak, diğer yandan giderek düşmanca bir tutumu sergileyen bir yargı sisteminin temel bileşeni olarak çifte rol oynayan avukatlar, bu baskının en şiddetli kısmını göğüslemek zorunda kaldı” tespitini yaptı.19 Bu rapor hazırlanırken tutuklu iki avukat “Türkiye’de adil yargılanma hakkı ve adaletin yerine getirilmesi” talebiyle açlık grevindeydi. Bunlardan biri olan ve 12 Eylül 2018 tarihinden beri cezaevinde bulunan Çağdaş Hukukçular Derneği üyesi Avukat Ebru Timtik, açlık grevinin 238. günü olan 27 Ağustos 2020’de hayatını kaybetti.16 Bu dramatik gelişmenin ardından meslektaşı Aytaç Ünsal, Yargıtay’ın iyileşene kadar infaz durdurma kararıyla sona erdirdiği açlık grevinin 213. gününde serbest bırakıldı.17 Ünsal 2020 Aralık ayında ‘’yurt dışına kaçma teşebbüsü’’nde bulunduğu gerekçesiyle tekrar tutuklanarak Edirne Cezaevi’ne gönderildi. Aynı zamanda, üyelerinin hakları ve hukukun üstünlüğü için çalışan barolar da giderek daha fazla saldırıya uğramaya başladı. Çeşitli barolar ve avukat grupları hakkında soruşturmalar ve çok sayıda dava açıldı. Bu rapor hazırlandığı sırada 60 baro başkanı, hükümetin baroların seçim sistemini değiştirmeye yönelik hazırlıklarına karşı avukatlık mesleğini savunmak amacıyla Ankara’ya yürümeye başlamıştı. 19 İnsan Hakları Komiseri avukat Ebru Timtik’in ölümünün ardından Türkiye’deki insan hakları savunucuları olarak avukatların rolünü koruma ve sürdürme çağrısı yineledi (28.08.2020; Avrupa Konseyi–İnsan Hakları Komiseri): https://www. Mahkeme, kararını ancak Timtik’in ölümünün şokundan ve ardından gelen güçlü uluslararası kınamalardan sonra aldı. 2 Eylül 2020 tarihinde Cenevre’de basın açıklaması yapan 8 BM Özel Raportörü ve Keyfi Gözaltı Çalışma Grubu üyeleri, insan hakları avukatı Ebru Timtik’in uzun süreli bir açlık grevi neticesindeki ölümünün tamamıyla önlenebilir olduğunu belirterek cezaevlerindeki diğer İHS’lerin salıverilmesi çağrısında bulundu. Açıklamada, “Hiç kimse adil yargılanma talebi nedeniyle ölmemeli. Bu, insan hayatının hiçe sayılmasıdır ve bu cesur, kadın insan hakları savunucusunun ölümü ve ölümüne neden olan koşullar nedeniyle dehşete düşüyoruz” ifadelerine yer verildi.18 Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Dunja Mijatović, Ebru Timtik’in ölümü üzerine yaptığı açıklamada, “Timtik’in ölümü, hukukun üstünlüğünün en temel ilkelerini sistematik bir şekilde hiçe sayarak, avukatları, insan hakları savunucularını ve gazetecileri susturmak için bir araca dönüşen Türkiye’deki 15 Bu tür davalara örnek olarak bu raporda İnsan Hakları Derneği Avukatları, Asrın Hukuk Bürosu, Çağdaş Hukukçular Derneği ve Ezilenlerin Hukuk Bürosu davalarına yer verildi. Tüm bu örneklerde avukatlar müvekkilleri ile bağlantılı olarak suçlandı. 16 Ebru Timtik’i Anma (07.09.2020; Avukatlar İçin Avukatlar): https://lawyersforlawyers.org/commemoration-of-ebru-timtik/ coe.int/en/web/commissioner/-/commissioner-reiterates-her-call-to-restore-and-uphold-the-role-of-lawyers-as-humanrights-defenders-in-turkey-in-the-aftermath-of-the-death-of-lawyer MESLEĞİN ENGELLENMESİ Avukatların savunma faaliyetleri sonucu uğradıkları zulme dikkat çekmek amacıyla ilan edilen “Uluslararası Tehlike Altındaki Avukatlar Günü”20 24 Ocak), yakın tarihte iki kez (sırasıyla 2012 ve 2019’da) Türkiye’deki avukatlara ithaf edildi.21 Savunma hakkı şu anda, çeşitli mevzuat değişiklikleri, OHAL’in sona ermesinin ardından kullanılmaya devam eden OHAL Kararnameleri, yasaların ve mahkeme kararlarının uygulanmaması ve avukatların hakimler tarafından duruşma salonundan atılması veya heyet tarafından yok sayılması ve savunma beyanlarının içeriğinin suç sayılması gibi birçok uygulama sonucunda önemli ölçüde kısıtlanmış durumda. 20 24 Ocak, Uluslararası Tehlike Altındaki Avukat Günü olarak kabul edildi. 1977’de o gün Madrid’de dört avukat ve bir iş arkadaşı öldürüldü (bu olay Atocha Katliamı olarak bilinir). Daha fazla bilgi için bkz.: http://dayoftheendangeredlawyer.eu/ 17 Aytaç Ünsal tahliye edildi (04.09.2020; Avukatlar İçin Avukatlar): https://lawyersforlawyers.org/aytac-unsal-released/ backgrounds/ 18 Türk insan hakları avukatı açlık grevinin ardından hayatını kaybetti (02.09.2020; BM İnsan Hakları Konseyi): https://www. 21 Tehlike Altındaki Avukatlar 2019 – Türk ve Kürt Avukatlarla Dayanışma (24.01.2019; Tehlike Altındaki Avukatlar): ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/Pages/NewsDetail.aspx?NewsID=26203&LangID=E http://dayoftheendangeredlawyer.eu/wp-content/uploads/2019/04/Basic-Report_Turkey2019.pdf 12 S AV U N M A S I Z YA R G I MESLEĞİN ENGELLENMESİ 13