TÜRKIYE’DE ALGILANAN AYRIMCILIK
sının 10 olması, ayrımcılığın çok yaygın olduğunu düşünen bir kesimin
bu konuda ülkenin geri kalanından farklılaştığına işaret ediyor.
Peki bu grup hangi özellikleriyle geri kalandan ayrışıyor? Bu konuda özellikle
dört değişkenin ayrımcılık algısıyla ilişki içinde olduğunu gözlemliyoruz: gelir
düzeyi, eğitim düzeyi, dinsel aidiyet ve etnik aidiyet.
3.A.1. Ayrımcılık Algısı ile Gelir ve Eğitim Düzeyi Arasındaki İlişki
Gelir düzeyi ile ayrımcılığın yaygınlığı konusundaki algı arasında güçlü bir ilişkinin olduğu görülüyor.10 Yani gelir düzeyi yüksek olan kişilerde ayrımcılığın yaygınlığına dair algı beklenenden zayıf çıkarken, gelir düzeyi düşük
olan kişilerde ayrımcılığın yaygınlığı algısı beklenenden yüksek çıkıyor.
Eğitim düzeyine baktığımızda ise yine anlamlı ama tersi yönde bir ilişki tespit ediyoruz.11 Lise ve üniversite düzeyinde eğitim alanlarda ayrımcılığın
yaygınlığına dair algı daha fazlayken, eğitim düzeyi daha düşük olanlarda ayrımcılığı yaygın olmadığı kanaati yaygın. Bu bağlamda ayrımcılığın
yaygınlığına dair algı söz konusu olduğunda, eğitim düzeyi ile gelir düzeyinin
zıt yönlü konumlandığını görüyoruz. Bunu zıt yönlü ilişkiyi, gelir düzeyi, eğitim
düzeyi ve ayrımcılığın yaygınlığı arasında uyguladığımız Pearson korelasyon
analizi de teyit ediyor.12
Ancak bu konudaki farklılığın niteliğini anlamak üzere yürüttüğümüz odak
grup çalışmalarında, eğitim düzeyinin ayrımcılığın tanımlanması konusunda
görüşmecilere retorik bakımdan avantaj sağladığını gözlemlemekle birlikte bunun ayrımcılığa dair tutumlarına doğrudan yansımadığını gördük. Örneğin ayrımcılık sizce nedir sorusuna “ötekileştirmedir” diye yanıt vererek grubun geri
kalanından ayrışan yüksek lisans mezunu erkek bir eğitimcinin, Suriyeli göçmenler üzerine grupta cereyan eden tartışma sırasında, Suriyelilerin uğradığı
ayrımcılığın nedenini tarif ederken “çünkü kokuyorlar” biçiminde bir argümanı
ileri sürmesi,13 somut durumlar söz konusu olduğunda retorikle tutum arasında
bir açının ortaya çıktığına işaret etmektedir. Keza aynı odak grup toplantısında
yine lisans mezunu olan ama Avrupa ülkelerinde işçi olarak yaşayan akrabalarının deneyimlerine sık sık gönderme yapan başörtülü kadın bir görüşmecinin,
ayrımcılığı tarif ederken doğru kavramları kullanmasa da tartışmada ifade edilen ayrımcı söylemlere en şiddetli itirazları yapan kişi olduğu gözlemlenmiştir.
10 x2(4, N = 966) = 41.52, P = < 0.01
11 x2(2, N = 1056) = 6.68, P = < 0.05
12 Ayrımcılığın yaygınlığı algısı ile eğitim düzeyi arasındaki korelasyon güçlü ve eş yönlü iken (r = .089, p < .01),
ayrımcılığın yaygınlığı algısı ile gelir düzeyi arasındaki korelasyon güçlü ve zıt yönlüdür ( r = -.112, p < .01).
13 Bulgu Araştırma, 2 Ağustos 2018 tarihli 3. Odak Grup Toplantısı.
15