YARGI, DKAB KİTAPLARI VE MUAFİYET MEKANİZMASI - SÜREÇ GÖSTERGELERİ
İstanbul’dan bir karar, kızının din derslerinden muaf olması için inancını belirtmeden,
okul idaresine yapılan muafiyet başvurusuyla ilgili ilişkin ilginç bir örnek sunuyor. Velinin
başvurusunu İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne ileten okul, “Velinin Hristiyan ya da
Musevi olduğunu belgelemesi durumunda çocuğun derslerden muaf tutulabileceğini, inancını belirtmeyen [velinin] başvurusunun kabul edilemeyeceğini” bildirmiştir.116 Veli tarafından kararın iptali ve kızının derslerden muaf tutulması için mahkemeye yapılan başvuru
üzerine, İstanbul 4. İdare Mahkemesi İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nün kararını iptal ederek
çocuğun derslerden muaf tutulmasına karar vermiştir. MEB karara itiraz etmediği için kesinleşen kararda, AİHM’nin 2007 ve 2014 yıllarında zorunlu DKAB derslerine ilişkin verdiği
kararlara gönderme yapılarak, Anayasa’nın 90. maddesine göre uluslararası sözleşmelerin
bağlayıcı olduğu da vurgulanıyor. Kararda özellikle şu ifadeler dikkat çekiyor:
Sadece T.C. uyruklu Hristiyan ve Musevilik dinlerine mensup olan öğrencilere muafiyet tanınmasının, bu iki din dışında başka dinlere inanan, hiçbir dine inanmayan ya da tanrı tanımaz kişiler ile bu iki dine inananlar arasında muaf tutulma noktasında eşitsizlik yaratacağı da açıktır.117
Kararda, velinin, çocuğunun dersten muaf tutulması için hangi dine mensup olduğunu ya
da olmadığını açıklamak zorunda bırakılmasının anayasaya aykırı olduğu da vurgulandı.
Yargı süreçlerinin uzunluğu da ayrı bir mağduriyet
konusudur. Muafiyet başvurusuyla ilgili süreç, oldukça uzun
süre devam eden bir yargı sürecini içeriyor. Birinci derece
mahkeme yaklaşık otuz ay, bölge mahkeme süreci yaklaşık
dört yıl, AYM süreci ise beş yıla kadar sürebilmektedir.118
Dava açıldığında yürütmenin durdurulması kararı verilmemesi nedeniyle birinci derece
mahkemesinde muafiyet talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğuna karar verilmez ise, bu durumda öğrencinin iç hukuk yollarını tüketmesi dokuz sene kadar sürebilmektedir. Bu süreçte öğrenci DKAB dersine katılmak, ölçme ve değerlendirme sistemi
içinde ödev ve sınavlarını tamamlama yükümlülüğünü taşımaya devam etmektedir.
Anayasa Mahkemesi
Zorunlu DKAB derslerine ilişkin olarak Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvurular da
vardır ancak bunların sayısı bilinmemektedir. Bireysel başvuru yapmış olan avukatlarla
yaptığımız görüşmeler, DKAB derslerine ilişkin en az 13 bireysel başvuru yapılmış olduğunu göstermektedir.119
Zorunlu DKAB dersinden muaf olma hakkının kullanılmamasıyla ilgili olarak Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvurular olduğu bilinmekle birlikte, bunlarla ilgili istatistiki bilgilere erişim mümkün değildir. AYM Genel Kurulu, zorunlu din dersinin din
özgürlüğünün ihlali olduğu gerekçesiyle 2014 yılında yapılan bireysel başvuruyu de116 Tahincioğlu, G., “Milli Eğitim zorunlu din dersinden muafiyet için 'gayrimüslimlik belgesi' istedi; yargı, “Soramazsın” kararı
Verdi”, T24, 20 Aralık 2018.
117 İstanbul 4. İdare Mahkemesi, E2018/80 K2018/1734 22 karar tarihi Kasım 2018.
118 Yukarıdaki dn. 111.
119 A.g.k.
35