BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ
kaldırılmıştır. Bu durumun Kurul Başkanı ve İkinci Başkanının yine de Kurul tarafından seçilebileceği biçiminde yorumlanması mümkün ise de Kurul üyeleri açısından bir
atama gündeme geldiğinde yeni başkan ve ikinci başkanın Cumhurbaşkanı tarafından
doğrudan atanıp atanmadığı görülecektir. İkinci olarak md. 27 ile TİHEK Kanunu’nun
uygulanmasına ilişkin yönetmeliklerin Kurum tarafından yürürlüğe konacağı belirtilmesine rağmen, Kurumun Ankara dışında büro açmak istemesi halinde bu konuda karar verme yetkisi md. 14(5)’e Cumhurbaşkanına tanınmıştır. Kurumca Ankara dışındaki
diğer illerde büro kurulmasına dair bir adım atılıp atılmadığı ve bu konuda geçmişte
Bakanlar Kuruluna, günümüzde ise Cumhurbaşkanına herhangi bir teklifte bulunulup
bulunulmadığı ve bulunulduysa talebe ne yönde yanıt verildiği bilinmemektedir.
TİHEK Kanunu md. 14(6)’da ise hizmet birimleri ve büroların çalışma usul ve esasları, TİHEK Kanunu’nda belirtilen faaliyet alanı, görev ve yetkilerine uygun olarak Kurumun teklifi üzerine Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirleneceği
düzenlenmiştir. Bu iki konu, rahatlıkla TİHEK’in kendisi tarafından karar verilebilecek
konular olduğu halde bu konularda neden Cumhurbaşkanının yetkili olduğuna dair düzenleme yapıldığını anlamak mümkün değildir. Bu yaklaşım hem Kurumun erişilebilirliği hem de bağımsız bir şekilde faaliyet yürütülebilmesi açısından oldukça sorunlu
görülmektedir. Bunun haricinde TİHEK hizmet birimlerini kendisi belirleyebilmektedir
ve bu şekilde belirlenmiş 10 hizmet birimi söz konusudur.67
TİHEK Kanunu md. 19(4), Kurumun inceleme ve araştırma konusuyla ilgili olarak
gerekçesini belirterek istediği bilgi ve belgelerin, otuz gün içinde verilmesini zorunlu
tutmuş, md. 25(3)’te ise bu yükümlülüğe aykırı davranmanın kişi ve kuruluşlar için beş
yüz Türk lirasından iki bin Türk lirasına kadar idari para cezası öngörülmüştür ve idari para cezalarının kamu görevlilerine rücu edileceği düzenlenmiştir. Ancak belirlenen
idari para czeası miktarları oldukça düşük ve etkisizdir. Kurum personelinin atanması
bakımından ise TİHEK Kanunu md. 13(2)(c) gereği Kurum Başkanı yetkilidir.
Mali bağımsızlık açısından eşitlik kurumunun, etkinliklerinin sorunsuzca sürdürülmesini sağlayacak elverişli bir altyapıya, bilhassa yeterli mali kaynaklara sahip olmasını, kurumun yürütme organından bağımsız olmasını ve bağımsızlığına etki edebilecek
bir mali kontrol altında bulunmamasını sağlamak için kendi personeline ve tesislerine
sahip olmasını mümkün kılmayı amaçladığı belirtilmiştir. Eşitlik kurumunun mali konularda tam bir kontrol sahibi olması gerekmektedir. Yürütme organı ile kurulacak bir
bağ, kurumun yürütme organı ve idareden bağımsız bir tavır almasını güçleştirebilecektir. Örneğin bir bakanlık bütçesine bağlı olarak mali kaynak sağlanan bir kurumun faaliyetlerinde ilgili bakanlığın dolaylı etkide bulunması mümkündür. Yürütme organının
bütçenin nasıl kullanılacağına dair karar verme yetkisi de bulunmamalı ve bu konuda
kurum tam anlamıyla özerk olmalıdır. Kurumun mali kaynaklarının yasama organınca
yıllık olarak belirlenmesi en uygun çözüm olarak sunulmaktadır.68 Bütçe talebinin kurumca oluşturulması ve doğrudan yasama organına sunulması önerisi getirilebilir. Böylece kurumun etkinliklerini sürdürmesini sağlayacak, en azından yıllık düzeyde belirlenmiş bir mali kaynak sağlanmış olacaktır. Ayrıca bu şekilde bir güvence ile kurumun
yıllık bir plan dahilinde düzenli faaliyet sürdürmesi de olanaklı hale gelmektedir.
TİHEK Kanunu md. 8(1)’e göre TİHEK, mali özerkliğe sahip özel bütçeli bir kurumdur. Md. 11(ğ) Kurumun bütçesi ile ilgili bir teklifin Kurul tarafından hazırlanacağı be67 TİHEK, 2019 Yılı Faaliyet Raporu, s. 20.
68 Murray, s. 368; Smith, s. 922.
31