BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ lirtilmiştir. Anayasa md. 161(3)’e göre bütçe kanun teklifinin Cumhurbaşkanı tarafından hazırlanacağı için söz konusu teklifin Cumhurbaşkanına sunulacağı ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla Kurumun bütçesi her ne kadar TBMM tarafından kabul edilen bütçe kanunu ile belirlenecekse de Anayasa’ya göre bu konuda kanun teklif etme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir ve bu nedenle kurumun bütçesinin fiilen yürütme organı tarafından belirleneceği söylenebilir. Kurumun bütçesi yeterli sayıda personel istihdam edilebilmesi ve Kurumun faaliyet yürütebileceği yeterli mekâna sahip olması bakımından büyük önem taşımaktadır. Kurum Başkanı tarafından da ifade edildiği üzere Kurumun yeterli bir çalışma mekânı, bütçesi ve personeli bulunmamaktadır.69 Kurum üstlendiği üç farklı görevi yerine getirmek için yeterli personele sahip değildir. 2019 yılı sonu itibariyle Kurumun kadrosu 168 olup bunun ancak 50’si doludur ve Kurumda asli görevini yapan kariyer uzman sayısı sadece 15’tir. Kurumda fiilen çalışan sayısı 50’si kadrolu, 33’ü geçici görevli ve 36’sı işçi olmak üzere toplam 119’dur.70Bu sayı 2020 yılı Haziran ayı itibariyle 162 olmuştur.71 Kadroların serbest bırakılması Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın onayı ile gerçekleşmektedir. Kurum kuruluşundan beri Ankara’da geçmişte Türkiye İnsan Hakları Kurumu tarafından da kullanılan küçük bir binada faaliyet yürütmektedir. Bütçe bakımından ise 2019 yılı bütçesinin 12.972.000 TL, 2020 bütçesinin ise 17.122.000 TL olduğu görülmektedir ki bu rakam yukarıda belirtilen görevleri üstlenen bir kurum için oldukça yetersizdir. Kaldı ki, 2020 bütçesinin yaklaşık 9 milyonunun personel giderlerinin ve SGK primlerinin ödenmesinde kullanılması öngörülmüştür.72 Tüm bu eksiklikler kurum tarafından da kabul edilmektedir.73 Ayrıca bütçe Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın kontrolünde tahsis edilmektedir. TİHEK üzerinde doğrudan bir mali kontrol olmamakla birlikte bütçe kanun teklifinin Cumhurbaşkanı tarafından oluşturulması, bütçe tahsisinin yine Cumhurbaşkanlığı tarafından yapılması dolaylı bir mali kontrol anlamına gelmektedir. Nitekim Kurumun 2018 Yılı Faaliyet Raporu’nda Kurumun ihtiyaçlarının 2019 yılında karşılanması için 2019 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programına özel bir başlık konulduğu belirtilmesine rağmen Kurum ihtiyaçlarının 2020 itibariyle hala karşılanmadığı görülmektedir.74 TİHEK Kanunu md. 23’te Kurumun gelirleri olarak genel bütçeden yapılacak hazine yardımları, Kuruma ait taşınır ve taşınmazlardan elde edilen gelirler, gelirlerinin değerlendirilmesinden elde edilen gelirler ve diğer gelirler belirtilmiştir. Md. 23(1)(ç)’deki “diğer gelirler” ifadesinin eşitlik kurumlarının görevlerini yerine getirirken bağımsızlığına halel getirmeyecek bir biçimde ülke içinde veya dışında devlet dışındaki başka kaynaklardan açık ve şeffaf bir biçimde ek mali kaynak elde etme yetkisine sahip olduğu biçiminde yorumlamak mümkündür. Mali bağımsızlıkla ilgili son olarak TİHEK Kanunu md. 28(3)’e göre Kurum mali işlemlerini 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile belirlenmiş muhasebeleştirme ve raporlama kurallarına göre gerçekleştirmektedir ve 6085 sayılı Sayıştay 69 TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Tutanak Dergisi, Dönem: 26, Yıl: 3, 4’ünc Toplantı, 18.04.2020, https://www.tbmm. gov.tr/develop/owa/komisyon_tutanaklari.goruntule?pTutanakId=2148 (erişim:31.07.2020). 70 TİHEK, 2020 Yılı Performans Programı, s. 6, https://tihek.gov.tr/upload/file_editor/2020/02/1581596638.pdf (erişim:31.07.2020). 71 TİHEK, 2020 Yılı Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler Raporu, s. 4, https://tihek.gov.tr/upload/file_editor/2020/08/1596542711. pdf (erişim:31.07.2020). 72 Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, http://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2019/01/3-a3-2019-2021-D%C3%96NEM%C4%B0-D%C4%B0%C4%9EER-%C3%96ZEL-B%C3%9CT%C3%87E-EKONOM%C4%B0K.pdf ve http://www.sbb.gov.tr/ wp-content/uploads/2020/01/2-c-2020-Y%C4%B1l%C4%B1-Di%C4%9Fer-%C3%96zel-B%C3%BCt%C3%A7eli-%C4%B0dareler-Ekonomik-Kod-%C4%B0cmali-ile-2021-2022-Gider-Tahminleri.pdf (erişim:31.07.2020). 73 TİHEK, 2019 Yılı Faaliyet Raporu, s. 89. 74 TİHEK, 2018 Yılı Faaliyet Raporu, s. 93. 32