BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ resen incelemenin başlatıldığı, birinin ihlal kararı ile sonuçlandığı, diğerinin ise incelemesinin devam ettiği ifade edilmiştir.93 TİHEK’e yapılan başvuru sayıları Kurumun ağır bir iş yükü altında olmadığını ve kamuoyunda etkisiz bir kurum olarak algılandığını göstermektedir. Eşitlik kurumlarının başvurular veya resen yaptığı incelemeler sonucunda verdikleri kararlar genellikle hukuken bağlayıcı olmayan tavsiye niteliğindedir.94 Tavsiye kararları doğrudan ilgili kurum ya da kişiye yönelik olabilmektedir.95 Tavsiye kararları her ne kadar yargı organlarının kararları gibi bağlayıcı değilse de Kurumun bu şekilde verdiği kararlara uyulmadığı durumda, ilgili kamu kurumunun bağlı bulunduğu üst kuruma, yasama organına bu durumun bildirilmesi ve kamuoyuna duyurulması mümkün olabilmektedir.96 Ancak bazı durumlarda eşitlik kurumlarınca yaptırıma da hükmedilebilmekte ve bu yaptırım büyük ölçüde tazminat ya da para cezası biçiminde ortaya çıkabilmektedir.97 Eşitlik kurumlarının nihayetinde ayrımcı muamelelerle ilgili verdikleri kararların uygulanmaması üzerine yargısal yollara başvurma yetkisi bulunmalıdır.98 Eşitlik kurumlarının yargısal-benzeri yetkileri ile ilgili gündeme gelen bir başka konu ayrımcılık yasağı ile ilgili başvurularda ispat yükünün paylaştırılması konusudur. İspat yükü ile ilgili olarak, yukarıda belirtilen AB Direktifleri ispat yükünün paylaştırılmasına ilişkin yasal düzenleme yapılmasını zorunlu tutmaktadır. İspat yükünün paylaştırılmasına ilişkin bu yükümlülük yalnızca yargı organları için değil eşitlik kurumları gibi diğer yetkili makamlar için de geçerlidir. Yargısal organların yanında ayrımcılıkla mücadele amacıyla oluşturulmuş olan eşitlik kurumlarının etkili biçimde çalışma yürütebilmeleri için bu yaklaşım oldukça önemlidir. TİHEK Kanunu md. 21, ispat yüküne ilişkin olarak ayrımcılık yasağının ihlali iddiasıyla Kuruma yapılan başvurularda, başvurucunun “iddiasının gerçekliğine ilişkin kuvvetli emarelerin ve karine oluşturan olguların varlığını ortaya koyması hâlinde” ispat yükünün yer değiştireceğini ve aleyhine başvuru yapılan kişi ya da kurumun ayrımcılık yasağını ve eşit muamele ilkesini ihlal etmediğini ispat etmesi gerekeceğine yer vermiştir. Son olarak eşitlik kurumları tarafından verilebilecek kararlar ve uygulanabilecek yaptırımlar konusu gündeme gelmektedir. Yukarıda da belirtildiği gibi ayrımcılığa son verilmesi ve eşitliğin tam olarak sağlanması, gelecekteki ayrımcılığın önüne geçilmesi için maddi ve manevi tazminat, para cezası, kararın ve ayrımcılık yapan kişilerin isimlerinin yayınlanması da dahil etkili, orantılı ve caydırıcı yaptırımların uygulanmasına ilişkin hukuken bağlayıcı olan veya tavsiye niteliğinde kararların verilmesi, kararlarının yayınlanması ve icrası ile uygulanmasının güvence altına alınması gibi hususlar öne çıkmaktadır. Mevzuatın, hükümetin ve diğer kamu kurumlarının eşitlik kurumunun tavsiyelerine belirli bir zaman zarfında cevap vermesine veya tavsiyelerin uygulanmasına dönük bir adım atmasına dair yükümlülük öngörmesi beklenmektedir. TİHEK’e yapılan başvurular veya Kurum tarafından resen başlatılan incelemeler için TİHEK Kanunu md. 18(1)’ye göre üç aylık bir süre öngörülmüştür ve bu sürenin Kurum başkanı tarafından en fazla bir kez olmak üzere üç ay uzatılması mümkündür. 93 TİHEK, 2019 Yılı Faaliyet Raporu, s. 59-60. 94 Gay Moon, “Enforcement Bodies”, Cases, Materials and Text on National, Supranational and International Non-Discrimination Law, Dagmar Schiek, Lisa Waddington; Mark Bell (eds.), Hart, Cornwall, 2007, s. 874. 95 Kucsko-Stadlmayer, s. 45. 96 Kucsko-Stadlmayer, s. 46. 97 Margit Ammer; Niall Crowley; Barbara Liegl; Elizabeth Holzleithner; Katrin Wladasch; Kutsal Yeşilkağıt, Study on Equality Bodies set up under Directives 2000/43/EC, 2004/113/EC and 2006/54/EC, Synthesis Report, Human European Consultancy, Ludwig Boltzmann Institut für Menschenrechte, 2010, s. 96, http://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=6454&langId=en (erişim:31.07.2020). 98 National Human Rights Institutions, s. 7, para. 50. 43