BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ Md. 18(2) gereğince Kurum tarafından bu aşamada çelişmeli bir usul işletilmektedir ve taraflara yazılı beyan sunmaları için 15’er günlük süreler verilmektedir. Tarafların talep halinde Kurul önünde sözlü açıklama yapmaları da mümkündür. Yine md. 20(3)’e göre Kurulun tanık veya ilgili kişileri dinleme yetkisi bulunmaktadır. Kurul sürecin sonunda ayrımcılık yasağının ihlal edilip edilmediğine karar vermektedir. TİHEK tarafından ayrımcılık yasağının ihlaline karar verildiği takdirde Kurul tarafından uygulanabilecek tek yaptırım idari para cezasıdır. TİHEK Kanunu md. 25(1) kabul edildiğinde Kurula 1.000 TL’den 15.000 TL’ye kadar idari para cezası verme yetkisi verilmiştir. 2020 yılı için yıllık yenileme oranları dikkate alınarak idari para cezasının alt sınırı 1.800 TL, üst sınırı ise 27.037 TL olarak belirlenmiştir.99 Uygulanacak idari para cezası belirlenirken ihlalin etki ve sonuçlarının ağırlığı, failin ekonomik durumu ve çoklu ayrımcılığın ağırlaştırıcı etkisi dikkate alınacaktır. Ayrıca Kurulun idari para cezasını bir defaya mahsus olmak üzere uyarı cezasına dönüştürebilme ve hakkında uyarı cezası verilen kişi veya kurumun ayrımcı fiilinin tekrarı hâlinde alacağı cezayı %50 oranında artırma yetkisi vardır. İdari para cezası bu şekilde artırılmasına rağmen cezanın yukarıda belirtilen üst sınırı aşması mümkün değildir. İdari para cezası hem kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları hem de gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri için uygulanabilmektedir. Md. 25(2)’ye göre idari para cezasının kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları hakkında uygulanması hâlinde ihlale sebebiyet veren kişilere rücu edilecektir. İdari para cezaları Hazine’ye aktarıldığı için mağdurların maddi ve manevi zararı karşılanmamaktadır ve ECRI tarafından da eleştirildiği üzere Kurumun bu yönde karar alma yetkisi bulunmamaktadır.100 TİHEK’in idari para cezası dışında ayrıca md. 18(5)’e göre Kurulun suç teşkil eden ayrımcılık yasağı ihlallerini tespit ettiği takdirde, bunlarla ilgili suç duyurusunda bulunması gerekmektedir. Söz konusu suçun kamu adına soruşturma ve kovuşturmayı gerektiren bir suç olması durumunda, Kurul üyeleri bu suçu görevleriyle bağlantılı öğrendikleri için yetkili makamlara işlenmiş olan bu suçu bildirmekte ihmal göstermeleri veya bu hususta gecikme göstermeleri halinde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu md. 279 gereği “kamu görevlisinin suçu bildirmemesi” suçunu işlemiş olacaklardır.101 TİHEK tarafından uygulanan yaptırımı etkili, orantılı ve caydırıcı kabul etmek mümkün değildir. Üstelik TİHEK tarafından idari para cezası dışında gelecekteki ayrımcılığın önüne geçilmesine dönük karar verilmesi, maddi ve manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi veya kararın ve ayrımcılık yapan kişilerin isimlerinin yayınlanması gibi yaptırımlar uygulaması mümkün değildir. Buna ek olarak yürürlükteki mevzuat, hükümetin ve diğer kamu kurumlarının TİHEK’in tavsiyelerine belirli bir zaman zarfında cevap vermesine veya tavsiyelerin uygulanmasına dönük bir adım atmasına dair bir yükümlülük içermemektedir. İdari para cezasının icrasıyla ilgili mevcut yasal çerçeve yeterli olmakla birlikte tavsiye kararlarının icrasına dair bir boşluk göze çarpmaktadır. Ayrıca Kurum tarafından verilen kararların sonuçlarının izlenmesine yönelik herhangi bir çalışma yapılıp yapılmadığına dair bir bilgiye ulaşılamamıştır. Kurum tarafından verilen kararların yerine getirilme oranı bilinmemektedir. 99 Bkz, TİHEK, 2020 Yılı İdari Para Cezaları. 100 ECRI Conclusions on the Implementation of the Recommendations in Respect of Turkey Subject to Interim Follow-up, 03.04.2019, CRI(2019)27, para 1, https://rm.coe.int/interim-follow-up-conclusions-on-turkey-5th-monitoring-cycle-/168094ce03 (erişim:31.07.2020) 101 Türk Ceza Kanunu (5237 sayılı), 12.10.2004 tarihli ve 25611 sayılı Resmi Gazete. 44