52 Sivil Toplum Örgütleri İçin Engelli Hakları İzleme Rehberi MODÜL 4 - SİSTEMİK İZLEME (YASALAR, POLİTİKALAR VE PROGRAMLAR) Bu modülde engelli kişilerin haklarından yararlanabilmeleri için devletlerin uyguladıkları sistemlerin izlenmesinden bahsedilmektedir (yasalar, politikalar ve programlar). Yasalar, politikalar ve programlarla ilgili bilgi toplamanın yolları tartışılmakta ve bu bilgileri kullanarak nasıl analiz yapılacağı ve rapor yazılabileceği ele alınmaktadır. Bu modülün sonunda katılımcılar aşağıdakileri yapabileceklerdir: • Sistemik bir izleme projesine nasıl hazırlık yapılması gerektiğini bilecekler. • DRPI formatını kullanarak yasalar, politikalar ve programlar hakkında insan hakları perspektifinden nasıl bilgi toplanabileceğini ve analiz edilebileceğini anlayacaklar. • Bu bilgileri nasıl derleyebileceklerini ve bu bilgilerle sistemik izleme verilerine dayanarak nasıl rapor yazabileceklerini bilecekler. • Sistemik bir izlemenin nitelik ve becerilerini anlayabileceklerdir. 4.1 Uygulamada Sistemik İzleme Yasalar, politikalar ve hükümet programları engelli kişilerin haklarından yararlanabilmelerinde önemli bir rol oynar. Sistemik izlemede, bir ülkedeki yasal çerçevenin ve politikaların o ülkenin insan hakları taahhütlerine ve uluslararası insan hakları ilkelerine uygun olup olmadığına bakılır. Bu bilgilere bakarak söz konusu ülkenin mevzuatının ve politikalarının engelli kişilere karşı ayrımcılığa göz yumup yummadığı veya bu ayrımcılığı aktif bir şekilde yasaklayıp yasaklamadığı anlaşılır. Bu bilgiler engelli kişilerin haklarını geliştirmek için devletin ne yaptığının ve ne yapmadığının hikayesini anlatır. Sistemik İzleme Sürecine Katılan İnsanlar Yasalar, politikalar ve programlarla ilgili bilgi toplayan ve analiz eden insanlara, tıpkı kişisel deneyim izlemesi yapanlar gibi, izlemci adı verilir. Devlet politikalarını, programlarını ve yasalarını (sistemleri) izlemek tek bir kişi tarafından yapılabilir. Ancak bilgiyi toplamak ve analiz etmek için bir ekip olduğunda sonuçlar genellikle daha iyi olur. İzleme ekibinde yereldeki üniversite hocaları ve öğrencileri veya ulusal insan hakları kurumlarının temsilcileri gibi bu tip verilerin nasıl toplanacağını bilen kişilerin olması yararlı olabilir. Genellikle bu kişiler yasalara, politikalara, programlara ve hizmetlere erişim konusunda deneyim sahibidirler. Ayrıca yasal sistemle ilgili engelli örgütlerinden kişilerle paylaşabilecekleri uzmanlığa da sahiptirler. Her durumda, izlemcilerin çoğunluğunun engelli kişiler olması sağlanmalıdır. Proje koordinatörü izleme projesini destekleyen engelli örgütüyle birlikte çalışarak kaç izlemcinin çalışacağını ve bunların kimler olacağını belirler. 4.1.1. Sistemik İzlemeye Hazırlanmak Bu bölümde ülkelerinde sistemik bilgi toplamaya başlamadan önce izlemcilerin ne yapmaları gerektiği anlatılmaktadır. (a) Ülkedeki insan hakları durumu genel olarak nasıl? İzleme yapılan ülkede insan haklarının durumuyla ilgili arka plan bilgisine sahip olmak