53 faydalı olacaktır. İzlemcilerin o ülkedeki insan hakları durumuyla ilgili resmi görebilmelerine ne tip materyaller yardımcı olacaktır? • Raporlar, • kilit araştırmalar, • gazete makaleleri ve • ülkenin insan hakları durumuyla ilgili diğer ilgili materyaller. Bu bilgiler sistemik izlemeden önce ve izleme sırasında toplanıp okunabilir. Bu bilgilere devlet, üniversite ve STÖ dokümantasyon merkezlerinden, ulusal, bölgesel ve uluslararası insan hakları kuruluşlarından ve İnternet’ten ulaşılabilir. Bu materyaller sistemik bilgiyi toplamaya başlamak için iyi bir noktadır ve önemli bilgi kaynaklarıdır. (b) Araştırmanın kapsamı nedir? Çoğu DRPI projesinde izlemciler insan haklarının bütün alanlarına bakarlar. Ancak DRPI formatını kullanarak sadece belli alanlara bakmak da mümkündür. Ayrıca, izlemciler incelemelerini sadece belli nüfus gruplarıyla veya bölgelerle de sınırlandırabilirler: ulusal, bölgesel veya yerel. Böylelikle sorulabilecek soruları daha geniş tutabilirler. Örneğin: • Ülkedeki mevcut yasa ve politikalar engelli kişilerin insan haklarını nasıl ele alıyor? (Bütün haklar, bütün engelliler, bütün bölgeler) • Mevcut yasa ve politikalar engelli çocukların eğitim hakkını nasıl koruyor ve destekliyor? (Belli bir hak (eğitim hakkı); spesifik bir grup (engelli çocuklar), bütün bölgeler) Veya daha dar bir tanımlama da yapılabilir. Örneğin: • Mevcut yasa ve politikalar kırsal alanda yaşayan engelli çocukların eğitim hakkını koruma ve geliştirmede etkili mi? (Belli bir hak (eğitim hakkı), spesifik bir grup (engelli çocuklar), belli bir bölge (kırsal alanlar)) Günümüzde dünyada üç temel hukuk sistemi vardır: Kıta Avrupası hukuku, Anglosakson hukuku ve dini hukuk. Aşağıda bu sistemlerin her biriyle ilgili kısa ve basit bir özet verilmiştir. Ancak, izlemciler pek çok ülkede bu sistemlerin varyasyonlarının geliştirildiğini bilmelidir. Kıta Avrupası Hukuku dünyada pek çok ülkede uygulanan bir sistemdir. Bu hukuk sisteminde anayasa ve mevzuat kodifikasyon içinde işler ve en önemli unsurdur. İçtihat ikincil derecede öneme sahiptir. Hakimlere mevzuatı yorumlama yetkisi verilir ancak verdikleri kararlar, aynı konuyla ilgili verilecek kararlar açısından bağlayıcı değildir. Anglosakson hukukunun kaynağı hakimlerin davalarla ilgili verdikleri kararlardır. Anglosakson hukukunun uygulandığı sistemlerde genellikle yeni yasaları kabul eden bir yasama organı da vardır. Anglosakson hukuku ve kıta Avrupası hukuku arasındaki temel ayrımlardan biri, Anglosakson hukuk sisteminde görev alan bir hakim kendisinden önceki hakimlerin bir davayla ilgili verdiği kararı benzer davalarda uygulamak zorundadır. Bir diğer deyişle, emsale bağlıdırlar. Kıta Avrupası hukuk sisteminde görev alan hakimlerin böyle bir kısıtı yoktur. Dini Hukukta bir dini sistem veya belge hukukun ve ülkenin hukuk sisteminin kaynağı olarak kullanılır. En yaygın örneklerden biri, kaynağını Kuran ve Sünnet’ten alan Şeriat hukukudur. Ülkeye bağlı olarak, dini kaynaklar sadece belli alanlarda uygulanıyor olabilir (ör. Aile hukuku). veya yasama organının kabul ettiği yasaların yanı sıra uygulanıyor olabilir. Hakları tesis etmek için iki kriter: 1) Ulusal yasa ve politikalar uygulanmalı. 2) Ulusal yasaların yerel düzeyde uygulanması için bütçe ayrılmalı. (c) Bir ülkedeki yasal kaynaklar nelerdir? Sistemik izlemede kullanılacak bilgi çeşitli yasal kaynaklardan edinilebilir: Anayasalar Bir ülkede anayasa varsa, bu önemli bir yasal kaynaktır. Yazılı anayasalar insanların insan haklarını koruyan ifadeler içerebilirler. Örnek olarak 1996 Güney Afrika Cumhuriyeti Anayasası Haklar Bildirgesinin ikinci bölümünü gösterebiliriz. Mevzuat Devletlerin kabul ettikleri, yasalar yönetmelikler, tüzükler kararnameler mevzuatı oluşturur. Mevzuat yasal olarak bağlayıcıdır fakat değiştirilebilir.