ULUSLARARASI ENGELLİ HAKLARI KONFERANSI - ENGELLİLERİN ADALETE ERİŞİMİ
kararında “Kişi kendi malvarlığını yönetme ehliyetinden yoksun olabilir
ancak, kendi hayatıyla ilgili makul tercihler yapabilme kapasitesine sahip olabilir” demiştir.
California mahkemeleri de benzer bir kararı Straczynski evliliği için, 2009 yılında temyiz mahkemesinde vermiş ve alt mahkemenin
boşanmayı talep eden eşin demans hastası olması dolayısıyla boşanma
talebini re’sen reddetmesinin hatalı olduğuna hükmetmiştir. Önceki Higgason davasında ([1973] 10 Cal. 3d 476) ise, davacının evliliğini sonlandırmak için dikkate değer bir muhakeme yapabilecek gerekli kapasiteye
sahip olduğuna dair mahkeme yargıcının tespitte bulunması gereğini
karara uygulamayı atlamışlardır.
Pennsylvania’da otoriteler daha etkilidir. Syno-Syno davasında yargıç, bir konuda ehliyetsiz olmanın diğer tüm konularda da ehliyetsiz
olarak kabul edilebileceği görüşündeydi ancak, hastanın ifadesini doğrulayabilme ve şahitlik etmeye ehil olması durumunda, vasisi aracılıyla
boşanma davası açmasına izin verilebileceğine hükmetmiştir. Buna karşılık, Florida mahkemelerinde görülmekte olan Zelman- Zelman davasının ilk duruşmalarında mahkeme araba sürmek, çalışmak, finansal meseleler gibi bir alandaki kapasite eksikliğinin dava açmak için de geçerli
olup olmadığını değerlendirmiştir. Mahkeme üyeleri kapasitesi olmayan
bir bireyin haklarını korumakla aç gözlü aile üyeleri arasında nasıl bir
uzlaşma sağlanabileceğini değerlendirmiştir. Dava iki kez evlenmiş bir
emlak yatırımcısının mal varlığını çocuklarının annesi olmayan ikinci
karısına bırakan vasiyetiyle ilgilidir. Çocuklar, 10-50 milyon Amerikan
doları olarak hesaplanmış mal varlığının vâris olarak görülen ikinci eş
yerine kendilerine verilmesini talep etmiş, babalarının üstün çıkarları
doğrultusunda hareket ettiklerini ileri sürmüşlerdir. Yargıç müzakereleri sonlandırmadan önce “eşin muhakeme yapabildiğinin ve şiddetli geçimsizlik durumunda evliliğin sonlandırılabileceğini ifade edebildiğinin
saptandığını” belirtmiştir.
Dolayısıyla, bir otorite demans hastasının boşanmak için dava açmasını kabul ettiğinde, bu birey ailesi tarafından istismar ediliyormuş
gibi görülüyor. Hukukun bu gelişen alanında, mahkemeler ilerleyen zamanlarda kapasiteyi saptamada kademeli vasiliği gözden geçirmek, gerektiğinde bu hususta hüküm vermek ve ayrıca evlilik içinde ve dışında
134