İnsan Hakları Aktivistleri İçin Dava İzleme Rehberi açısından önemli bir tanığın bulunup mahkemeye getirilmesi için fazladan süreye ihtiyaç varsa mahkeme gerektiğinde duruşmayı ertelemelidir. Bu kural kapsamında, ayrıca delil sunmak için uygun bilirkişilerin çağrılıp çağrılmadığını da değerlendireceksiniz. Savunmanın kendi seçtiği bilirkişiyi çağırmasına bir kısıtlama getirilmemelidir (gerek savcılığın seçtiği bilirkişiye itiraz etmek için gerekse kendi görüşünü sunmak için). Adli yardım sistemi savunmaya bir maddi destek sağlamalıdır. Ancak bazı sistemlerde taraflardan bağımsız olduğu için bilirkişi ücretlerine kısıtlama getirmektedir. Burada da mümkünse bilirkişi konularını taraflarla netleştirmenizi öneririz. 12. Mahkemenin dilini anlamayan bir sanığın yetkin bir tercümandan ücretsiz olarak yararlanma hakkı vardır. Bazı dillerde aynı şeyi ifade etmek için daha az kelime kullanıldığı halde sanığın dilini anlamasanız bile çevirinin yetersiz olduğunu tespit edebilirsiniz. Sanığın avukatı varsa, bu durum özet çeviriler karşısında bir güvencedir. Ancak sanığın konuşulan her şeyi takip edebilmesi gerekir. Bu hak sıklıkla ihlal edilmektedir. Eğer sanığın avukatı yoksa o zaman mutlaka her kelime tercüme edilmelidir. Tercüman mahkeme tarafından görevlendirilmelidir. Savunmanın tercüman ücretini ödemesi beklenemez. Türkiye’de de CMK uyarınca Türkçe bilmeyen ve/veya engelli olan sanık, şüpheli, mağdur ya da tanık için tercüman atanır ve masrafları devlet tarafından karşılanır. 13. Sanığın kendi aleyhine delil sunması zorunlu değildir. Bu durum ‘kendi aleyhine tanıklık’ ola- CMK Madde 202 (1) Sanık veya mağdur, meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmiyorsa; mahkeme tarafından atanan tercüman aracılığıyla duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar tercüme edilir. (2) Engelli olan sanığa veya mağdura, duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar, anlayabilecekleri biçimde anlatılır. (3) Birinci ve ikinci fıkra hükümleri, soruşturma evresinde dinlenen şüpheli, mağdur veya tanıklar hakkında da uygulanır. Bu evrede tercüman, hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından atanır. (4) Ayrıca sanık; a) İddianamenin anlatılması, b) Esas hakkındaki mütalaanın verilmesi, üzerine sözlü savunmasını, kendisini daha iyi ifade edebileceğini beyan ettiği başka bir dilde yapabilir. Bu durumda tercüme hizmetleri, beşinci fıkra uyarınca oluşturulan listeden, sanığın seçeceği tercüman tarafından yerine getirilir. Bu tercümanın giderleri Devlet Hazinesince karşılanmaz. Bu imkân, yargılamanın sürüncemede bırakılması amacına yönelik olarak kötüye kullanılamaz. (5) Tercümanlar, il adlî yargı adalet komisyonlarınca her yıl düzenlenen listede yer alan kişiler arasından seçilirler. Cumhuriyet savcıları ve hâkimler yalnız bulundukları il bakımından oluşturulmuş listelerden değil, diğer illerde oluşturulmuş listelerden de tercüman seçebilirler. Bu listelerin düzenlenmesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. CMK Madde 324 (5) Türkçe bilmeyen ya da engelli olan şüpheli, sanık, mağdur veya tanık için görevlendirilen tercümanın giderleri, yargılama gideri sayılmaz ve bu giderler Devlet Hazinesince karşılanır. 27 İnsan Hakları Aktivistleri İçin Dava İzleme Rehberi.indd 27 27.05.2017 17:34