Sözleşme içtihadı hakkında rehber – Kitlesel protestolar
olmamakla birlikte belirli bir takdir yetkisi kullanır (Coster / Birleşik Krallık [BD], 2001, § 105; Ashughyan /
Ermenistan, 2008, § 89; Barraco / Fransa, 2009, § 42; Kasparov ve Diğerleri / Rusya, 2013, § 86).
55. Orantılılık ilkesi, bir yandan Sözleşmedeki Madde 11 § 2’de sıralanan amaçların gerekleri ile diğer
yandan sokaklarda ya da başka kamusal alanlarda toplanan kişilerin söz, jest ve hatta sessizlik yoluyla
düşüncelerini serbestçe ifade etmelerinin gerekleri arasında bir denge gözetilmesini zorunlu kılmaktadır
(Kudrevičius ve Diğerleri / Litvanya [BD], 2015, § 144).
56. Bu orantılılığın kitlesel protestolar bağlamında en yaygın müdahale biçimleri dikkate alınarak
değerlendirilmesi bu bölümde incelenmektedir.
1. Toplantıya izin verilmemesi ve izinsiz bir toplantının dağıtılması
57. Mahkeme, önceden izin alınmamış olması ve buna dayanarak protestonun “yasal olmadığı”
değerlendirmesinin yetkililere bir carte blanche (açık çek) sağlamadığını ve yetkililerin bu durumda da 11.
Maddedeki orantılılık koşuluna bağlı olduğunu açıklamıştır. Bu nedenle, gösteriye ilk olarak neden izin
verilmediği, tehdit altındaki kamu yararının ne olduğu ve gösterinin hangi riskleri temsil ettiği ortaya
konulmalıdır. Polisin protestocuları caydırmak, protestocuları belli bir yerde toplamak ya da gösteriyi
dağıtmak üzere kullandığı yöntem de müdahalenin orantılılığının değerlendirilmesinde önemli bir etkendir
(Primov ve Diğerleri / Rusya, 2014, § 119).
a. Toplantıya izin verilmemesi
58. İki etkinliğin polis yetkilerinin kullanılması yoluyla uygun biçimde yönetilemeyeceğine dair açık ve
nesnel bir gösterge yok iken, sadece başka bir halka açık toplantı ile aynı yer ve zamanda olması nedeniyle,
halka açık bir toplantının yerine izin verilmemesi, toplanma özgürlüğüne orantısız müdahale olarak
değerlendirilmiştir (Lashmankin ve Diğerleri / Rusya, 2017, § 422).
59. Öllinger / Avusturya (2006, §§ 32-51) davasında, başvurucu zaman ve yer açısından kendilerine karşıt
bir grubunki ile çakışan bir toplantı düzenlemek istemiştir. Mahkeme, özellikle de başvurucu düşünceyi
ifade etmenin barışçıl ve sessiz yollarını tasarlarken ve slogan atılmasını veya pankart açılmasını açık bir
biçimde reddederken, bir karşı gösterinin koşulsuz olarak yasaklanmasını özellikle gerekçelendirilmesi
gereken çok aşırı bir tedbir olarak değerlendirmiştir.
60. Sáska / Macaristan (2012, §§ 15-23) davasında, polis başvurucunun gösterisinin belirli bir yer ile
sınırlandırılması için karşı teklif getirmiştir. Mahkeme, müdahalenin kamu güvenliğini sağlama ve
başkalarının hak ve özgürlüklerini koruma konusundaki meşru amaçları dikkate aldığı, ancak tam da aynı
yerde planlanan başka bir gösterinin yetkililer tarafından herhangi bir değişikliğe gidilmeksizin kabul
edilmesi nedeniyle gerekli olmadığı sonucuna varmıştır.
61. Gösterinin büyüklüğü ve şekli konusunda önceden izin alınması gerekliliği Obote / Rusya (2019, §§ 3446) kararında incelenmiştir. Mahkeme, Rusya mevzuatına göre durağan gösteri tanımının çok büyük bir
yelpazede toplumsal durumları içerecek biçimde geniş olduğu gözleminde bulunmuş ve başvurucunun
barışçıl toplanma özgürlüğünün asayişin bozulmasını engelleme açısından Devletin çıkarlarına kıyasla daha
önemli olduğunu tespit etmiştir.
62. Mahkeme aynı zamanda, başvurucunun kayıtlı olmayan komünist sembolleri taşıması ile ilgili davada,
göstericilerin Devlete kayıtlı olmayan parti, siyasi örgüt ya da derneklerin herhangi bir sembolünü
taşımamalarını toplantıya izin vermek için bir koşul olarak öne sürmenin “acil bir toplumsal ihtiyaca”
karşılık gelmediğini tespit etmiştir (Şolari / Moldova Cumhuriyeti, 2017, §§ 25-39).
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
13/43